نخستین ماههای زندگی نوزاد پر از شگفتی است؛ هر صدا، حرکت یا واکنشی از او توجه والدین را جلب میکند. در این میان، سکسکه نوزاد یکی از آن رفتارهایی است که ممکن است همزمان باعث لبخند و نگرانی شود. بسیاری از پدر و مادرها وقتی برای اولینبار صدای سکسکه نوزادشان را میشنوند، بلافاصله به دنبال دلیل آن میگردند: آیا مشکلی وجود دارد؟ آیا باید نگران باشیم؟ یا این فقط بخشی از فرآیند طبیعی رشد نوزاد است؟ این پدیده که گاه چند دقیقه طول میکشد و گاه چند بار در روز تکرار میشود، در نگاه اول ساده بهنظر میرسد، اما در پس آن نکات جالب و علمی نهفته است. در ادامه مقاله از کلینیک تخصصی کودکان آنا، با علتهای رایج سکسکه در نوزاد، راههای پیشگیری و زمانهایی که نیاز به مراجعه به پزشک دارید آشنا میشوید.
علت سکسکه نوزاد
سکسکه نوزاد، پدیدهای رایج و اغلب بیضرر است. این حالت در اثر انقباض ناگهانی و غیرارادی دیافراگم (ماهیچهای که نقش مهمی در تنفس دارد) ایجاد میشود. انقباض دیافراگم به دنبال آن باعث بسته شدن ناگهانی تارهای صوتی میشود و صدایی مانند “هیک” تولید میکند. اگرچه سکسکه ممکن است برای والدین نگرانکننده باشد، اما در بیشتر مواقع نشانهی بیماری یا مشکلی جدی نیست. در ادامه، دلایل متداول سکسکه نوزادن را بررسی میکنیم:
1. پرخوری یا تغذیه بیش از حد سریع
کودکانی که با سرعت بالا شیر میخورند یا حجم زیادی غذا دریافت میکنند، معمولاً بیشتر دچار سکسکه میشوند. پر شدن ناگهانی معده باعث کشیدگی آن و فشار بر دیافراگم میشود که در نتیجه به انقباضهای غیرارادی و سکسکه منجر خواهد شد. این اتفاق بهویژه در نوزادانی که از شیشهشیر تغذیه میشوند، شایعتر است.
2. بلعیدن بیش از حد هوا
وقتی کودک هنگام شیر خوردن یا نوشیدن مایعات هوای زیادی میبلعد، این هوا وارد معده شده و باعث افزایش فشار در ناحیه شکم میشود. فشار اضافی بر دیافراگم میتواند آن را تحریک کرده و سکسکه نوزاد را آغاز کند. بلعیدن هوا اغلب به علت وضعیت نامناسب سر نوزاد هنگام تغذیه یا استفاده از سرشیشههای نامناسب رخ میدهد.
3. تغییر ناگهانی دمای معده
ورود مایعات یا غذاهایی با دمای بسیار بالا یا بسیار پایین به معده، میتواند منجر به انقباض غیرمنتظره دیافراگم شود. برای مثال، نوشیدن آب سرد بلافاصله بعد از مصرف غذای گرم یا برعکس، میتواند محرکی برای بروز سکسکه باشد.
4. تحریک عصبی یا احساسی
دو عصب اصلی یعنی عصب فرنیک و عصب واگ که به دیافراگم متصلاند، نقش مهمی در کنترل عملکرد تنفسی دارند. تحریک این اعصاب، که میتواند بهدلیل عوامل احساسی مانند خندهی شدید، ترس، استرس یا حتی خستگی اتفاق بیفتد، ممکن است باعث سکسکه شود. این نوع سکسکه در کودکان بزرگتر و پیشدبستانیها بیشتر دیده میشود.
سکسکه نوزاد ممکن است هنگام شروع غذای کمکی بیشتر دیده شود. چون این مرحله برای رشد کودک حساس است، بهتر است با مشورت فوق تخصص نوزادان پیش بروید. دکتر سونا اسلامپور، موسس کلینیک کودکان آنا، همراه شماست.
متخصص کودکان، فوق تخصص نوزادان و پیرامون تولد
بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی تهران، بورد فوق تخصصی از دانشگاه تهران
5. رفلاکس معده به مری (GERD)
در برخی کودکان، سکسکه مکرر میتواند نشانهای از بازگشت اسید معده (رفلاکس) به مری باشد. رفلاکس باعث تحریک دیواره مری و در نتیجه تحریک دیافراگم میشود. اگر کودک شما علاوه بر سکسکههای مکرر، علائمی مانند بیقراری پس از غذا، استفراغ، گریه مداوم یا امتناع از خوردن دارد، باید احتمال رفلاکس را جدی بگیرید و با پزشک مشورت کنید.
6. رشد و تکامل طبیعی
در نوزادان زیر شش ماه، سکسکههای مکرر بخشی طبیعی از رشد سیستم عصبی و تنفسی محسوب میشود. دیافراگم آنها هنوز در حال هماهنگ شدن با سایر بخشهای بدن است و سکسکه به نوعی تمرین برای بهبود کنترل تنفس و حرکات عضلانی بهشمار میآید. بنابراین اگر نوزاد بدون علامت دیگری سکسکه میکند، معمولاً جای نگرانی نیست.
درمان فوری سکسکه نوزاد
سکسکه در نوزادان معمولاً بیضرر است و نیازی به درمان ندارد، اما اگر والدین بخواهند آن را سریعتر متوقف کنند، میتوانند با چند روش ساده و بیخطر کمک کنند. در ادامه مؤثرترین راههای درمان فوری سکسکه نوزاد را معرفی میکنیم:
- تغییر وضعیت بدن نوزاد: نوزاد را بهآرامی بلند کرده و به حالت عمودی نگه دارید. بهتر است سر او را روی شانه خود قرار دهید و چند دقیقه به آرامی پشت او را نوازش یا ماساژ دهید. این کار به خروج هوای اضافی از معده کمک میکند.
- آروغ گرفتن: اگر نوزاد در میانهی شیر خوردن دچار سکسکه شده است، شیر دادن را متوقف کنید و سعی کنید آروغ او را بگیرید. آروغ کمک میکند فشار داخل معده کاهش یابد و دیافراگم آرام شود.
- مکیدن پستانک: مکیدن باعث تنظیم تنفس و آرام شدن دیافراگم میشود. پستانک دادن در هنگام سکسکه میتواند به توقف آن کمک کند.
- توقف موقت تغذیه: اگر هنگام شیر خوردن سکسکه شروع شد، چند دقیقه شیر دادن را متوقف کنید. اجازه دهید سکسکه تمام شود و سپس ادامه دهید. ادامهی تغذیه در زمان سکسکه ممکن است باعث بلعیدن هوای بیشتر شود.
- اطمینان از وضعیت مناسب هنگام تغذیه: مطمئن شوید که نوزاد در حالت نیمهنشسته شیر میخورد و دهان او بهخوبی نوک سینه یا سر شیشه شیر را پوشانده است. این کار از ورود هوای اضافی جلوگیری میکند.
چگونه از سکسکه نوزاد جلوگیری کنیم؟
پیشگیری از سکسکه در نوزادان بهویژه در ماههای اول زندگی، یکی از دغدغههای والدین است. هرچند سکسکه پدیدهای طبیعی و اغلب بیضرر است، اما با رعایت چند نکته ساده میتوان از بروز مکرر آن جلوگیری کرد. در ادامه، مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از سکسکه نوزاد را معرفی میکنیم:
آرام و آهسته غذا دادن
اگر نوزاد خیلی سریع شیر بخورد، ممکن است هوای زیادی ببلعد یا معدهاش بیش از حد پر شود. این دو عامل باعث تحریک دیافراگم و ایجاد سکسکه میشوند. بهتر است تغذیه در محیطی آرام، بدون عجله و با مکثهای کوتاه انجام شود.
نفخ شدید نوزاد یکی از دلایلی است که میتواند باعث بروز سکسکههای مکرر در نوزادان شود و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
گرفتن باد گلوی نوزاد پس از تغذیه
پس از هر وعده شیر دادن (چه با پستان و چه با شیشه)، گرفتن آروغ نوزاد بسیار مهم است. این کار به خروج هوای بلعیده شده کمک میکند و از فشار به دیافراگم و در نتیجه سکسکه نوزاد جلوگیری میشود.
استفاده از سرشیشه مناسب
در صورتی که نوزاد با شیشه تغذیه میشود، انتخاب سرشیشهای با جریان مناسب (نه خیلی تند و نه خیلی کند) اهمیت زیادی دارد. سرشیشه نامناسب باعث ورود بیش از حد هوا به معده و افزایش احتمال سکسکه میشود.
اجتناب از تغذیه در حالت درازکش
تغذیه نوزاد در حالت خوابیده، خطر بلع هوا و سکسکه نوزاد را افزایش میدهد. بهتر است نوزاد در موقعیتی نیمهنشسته و با زاویه مناسب تغذیه شود تا شیر بهدرستی وارد معده شده و فشار کمتری به دیافراگم وارد شود.
پرهیز از پرخوری
نباید اجازه داد نوزاد بیش از حد شیر بخورد. حجم زیاد شیر در معده موجب کشش دیوارهی آن و تحریک دیافراگم میشود. توجه به نشانههای سیری نوزاد مانند چرخاندن سر یا توقف مکیدن میتواند کمککننده باشد.
کنترل دمای محیط و غذای نوزاد
نوشیدن شیر یا مایعات بسیار گرم یا سرد ممکن است دمای معده را ناگهان تغییر دهد و باعث سکسکه نوزاد شود. اطمینان از دمای مناسب شیر و دمای متعادل محیط، راهی مؤثر برای پیشگیری از این مشکل است.
حفظ آرامش نوزاد
نوزادانی که مضطرب، خسته یا تحریکپذیر هستند، بیشتر در معرض سکسکه قرار میگیرند. خواب کافی، نوازش ملایم، و آرامسازی محیط به کاهش تحریک عصبی و جلوگیری از سکسکه کمک میکند.
چه زمانی برای سکسکه نوزاد باید به پزشک مراجعه کرد؟
سکسکه در نوزادان در اغلب موارد طبیعی و بینیاز از درمان است. با این حال، گاهی اوقات سکسکه میتواند نشانهای از یک مشکل زمینهای باشد و نیاز به بررسی پزشکی داشته باشد. شناخت زمان مناسب برای مراجعه به پزشک، نقش مهمی در حفظ سلامت نوزاد ایفا میکند. در ادامه، مهمترین شرایطی که در آنها باید سکسکه نوزاد را جدی گرفت، بیان شدهاند:
- سکسکههای مکرر و طولانیمدت بیش از ۱۵ تا ۲۰ دقیقه
- همراهی با علائم رفلاکس معده (GERD) مانند گریه شدید پس از شیر خوردن، استفراغ مکرر یا پاششی ،بیقراری در زمان خواب
- اختلال در تغذیه یا خواب نوزاد و خفگی یا سرفههای مکرر در هنگام تغذیه
- سکسکه در نوزادان نارس یا دارای بیماریهای زمینهای
- تغییرات رفتاری یا ظاهری مانند کاهش وزن، زردی پوست، تغییر رنگ لبها (کبود شدن)، یا ضعف و بیحالی باشد
سخن پایانی
سکسکه نوزاد معمولاً واکنشی طبیعی و بیضرر است که بخش مهمی از رشد سیستم عصبی و تنفسی بهشمار میآید. با این حال، والدین باید به الگوهای سکسکه توجه داشته باشند و در صورت مشاهده موارد غیرعادی مانند تکرار مداوم، طولانی شدن سکسکه یا همراهی با علائمی مانند بیقراری، استفراغ یا اختلال در تغذیه، با پزشک مشورت کنند. رعایت نکات سادهای همچون تغذیه آرام، گرفتن آروغ و حفظ آرامش نوزاد، نقش مهمی در پیشگیری از سکسکه دارند. با آگاهی و دقت در رفتارهای نوزاد، میتوان اطمینان یافت که سکسکه فقط یکی از نشانههای طبیعی رشد اوست و جای نگرانی ندارد.
