علت دیر راه افتادن کودک (کودک کی راه می‌ افتد؟ + جدول زمان‌بندی)

دیر راه افتادن کودک یکی از مسائلی است که بسیاری از والدین با آن روبه‌رو می‌شوند. این موضوع می‌تواند باعث نگرانی‌هایی در مورد رشد و پیشرفت کودک شود. هرچند که کودکان در سنین مختلف به مهارت‌های مختلف دست می‌یابند، اما تاخیر در راه افتادن ممکن است نشانه‌ای از مشکلات خاصی باشد. در این مقاله از متخصصین کلینیک تخصصی کودکان آنا به بررسی دلایل این تأخیر و راهکارهای حمایتی پرداخته خواهد شد تا والدین بتوانند بهترین مراقبت را برای فرزند خود فراهم کنند.

کودک چه زمانی راه می افتد؟

کودکان معمولاً بین ۹ تا ۱۸ ماهگی شروع به راه رفتن می‌کنند، اما هر کودک سرعت رشد خاص خود را دارد. اکثر کودکان اولین قدم‌های خود را بین ۱۲ تا ۱۵ ماهگی برمی‌دارند. برخی ممکن است زودتر (حتی در ۹ ماهگی) یا دیرتر (تا ۲ سالگی) راه بیفتند، که کاملاً طبیعی است. مراحل قبل از راه افتادن کودک عبارت‌اند از:

• ۶ تا ۱۲ ماهگی: کودک با گرفتن اشیا یا دست والدین می‌ایستد و تعادل خود را تمرین می‌کند.
• ۹ تا ۱۲ ماهگی: ممکن است با تکیه بر مبلمان یا دیوار چند قدم بردارد (کروزر نامیده می‌شود).
• ۱۲ تا ۱۸ ماهگی: اکثر کودکان شروع به راه رفتن مستقل می‌کنند.

جدول زمان‌بندی مراحل رشد حرکتی پیش از راه رفتن

سن کودک	مهارت حرکتی مورد انتظار
۴ تا ۶ ماه	غلت زدن، بالا بردن سر، نگه داشتن بدن روی ساعد
۶ تا ۹ ماه	نشستن بدون کمک، چرخیدن روی زمین، چهار دست و پا رفتن
۹ تا ۱۲ ماه	ایستادن با کمک، تلاش برای گرفتن اشیا در حالت ایستاده
۱۲ تا ۱۵ ماه	برداشتن اولین گام‌ها، راه رفتن ناپایدار
۱۵ تا ۱۸ ماه	راه رفتن مستقل، خم شدن برای برداشتن اشیاء، تلاش برای دویدن

علت دیر راه رفتن کودک چیست؟

دیر راه افتادن کودک یکی از نگرانی‌های رایج والدین است. کودک معمولاً بین 9 تا 18 ماهگی شروع به راه رفتن می‌کند. اگر کودکی پس از 18 ماهگی هنوز راه نمی‌رود، والدین باید علت را بررسی کنند. دلایل دیر راه افتادن می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• تفاوت‌های فردی در رشد: برخی کودکان به‌طور طبیعی دیرتر از دیگران راه می‌افتند. این مسئله همیشه نشانه بیماری یا اختلال نیست، به‌ویژه اگر کودک از نظر دیگر مهارت‌های رشدی مانند نشستن، خزیدن و ایستادن مشکلی نداشته باشد
• ژنتیک: ممکن است والدین یا نزدیکان کودک نیز دیر راه رفته باشند، که در این صورت تأخیر ژنتیکی طبیعی است.
• نقص‌های عضلانی یا اسکلتی: مشکلاتی مانند ضعف عضلانی، کم توانی عضلانی و یا مشکلات در مفاصل می‌تواند باعث تأخیر در توانایی حرکت کودک شود.
• زایمان زودرس: کودکانی که زودتر از موعد به دنیا آمده‌اند (نارس هستند)، معمولاً نسبت به کودکان هم‌سن خود با تأخیر در مراحل رشد حرکتی مواجه می‌شوند.
• تاخیر در رشد عصبی: مشکلات در سیستم عصبی مانند اختلالات در مغز یا اعصاب می‌تواند تأثیرگذار باشد.
• کم‌خونی یا سوءتغذیه: کمبود آهن، ویتامین D، کلسیم و سایر مواد مغذی بر رشد عضلانی و استخوانی کودک اثر منفی می‌گذارد و می‌تواند سبب دیر راه افتادن کودک شود.
• کمبود تحریک و فعالیت: اگر کودک فرصت کافی برای فعالیت‌های فیزیکی نداشته باشد یا محیط مناسبی برای حرکت پیدا نکند، ممکن است در راه رفتن تأخیر داشته باشد.
• مشکلات شنوایی یا بینایی: کودکی که به مشکلات شنوایی یا بینایی دچار است، ممکن است نتواند به درستی تعادل خود را حفظ کرده و حرکت کند.
• اختلالات پزشکی: بیماری‌های خاص یا مشکلات سلامتی مانند کم‌خونی یا تیروئید ممکن است باعث تأخیر در راه رفتن شود.
• تأخیر در رشد کلی: اگر کودک در سایر جنبه‌های رشدی مانند زبان، شناخت، تعامل اجتماعی و … نیز تأخیر دارد، ممکن است مشکل گسترده‌تری وجود داشته باشد که نیاز به بررسی تخصصی دارد.

نگران دیر راه افتادن فرزند خود هستید؟ در ادامه راهکار های مفید و همچنین علائم خطر را مطالعه کنید. در صورت نگرانی جدی، می توانید با مشاوره با متخصص کودکان در کلینیک تخصصی آنا، به کودک خود کمک کنید تا راحت تر این مرحله را طی کند:

برای راه افتادن کودک چه باید کرد؟

برای کمک به کودک جهت دیر راه افتادن کودک، می‌توان از روش‌های مختلفی استفاده کرد که به رشد فیزیکی و مهارت‌های حرکتی او کمک می‌کند. برخی از این روش‌ها عبارتند از:

تمرین‌های حرکتی

برای تقویت مهارت‌های حرکتی کودک، باید او را به انجام فعالیت‌هایی مثل خزیدن، ایستادن با کمک یا راه رفتن در اطراف خانه تشویق کنید. این فعالیت‌ها به تقویت عضلات پا و هماهنگی حرکتی کمک می‌کند. بازی‌هایی مانند توپ بازی، راه رفتن در مسیرهای کم‌ارتفاع یا حتی جابه‌جایی از یک اتاق به اتاق دیگر.

تغذیه مناسب

تغذیه مناسب نقش کلیدی در راه افتادن کودک دارد. غذاهای غنی از کلسیم مثل ماست، شیر و سبزیجات سبز برای استحکام استخوان‌ها لازم هستند. پروتئین موجود در گوشت بدون چربی، حبوبات و تخم‌مرغ به تقویت عضلات کمک می‌کند. آهن و چربی‌های سالم در غذاهایی مثل آووکادو، ماهی و غلات غنی‌شده برای تأمین انرژی و رشد مغز مفیدند. همچنین، باید مطمئن شوید که کودک به‌اندازه کافی آب یا شیر می‌نوشد تا هیدراته بماند.

تشویق به ایستادن

ایستادن یکی از مهارت‌های کلیدی برای حل دیر راه افتادن کودک است. کمک به کودک برای ایستادن و حفظ تعادل، باعث تقویت عضلات ساق پا و پشت می‌شود. والدین می‌توانند با گرفتن دستان کودک یا استفاده از لوازم حمایتی مثل میز یا تکیه‌گاه‌های نرم، کودک را تشویق به ایستادن کنند.

استفاده از کفش‌های مناسب

کفش‌هایی که برای کودک انتخاب می‌شود باید نرم، سبک و انعطاف‌پذیر باشند تا به راحتی حرکت کند و احساس راحتی داشته باشد. کفش‌های سفت یا سنگین می‌توانند حرکت کودک را محدود کنند و حتی باعث اختلال در هماهنگی حرکتی او شوند. انتخاب کفش‌هایی که دارای کفی ضد لغزش باشند، به کودک کمک می‌کند تا تعادل بهتری پیدا کرده و خطر زمین خوردن کاهش یابد.

پیشگیری از استفاده طولانی از کالسکه یا گهواره

اگر کودک مدت زیادی را در کالسکه یا گهواره بگذراند، ممکن است از فرصت‌هایی برای تقویت عضلات و هماهنگی حرکتی خود محروم شود. این امر می‌تواند منجر به دیر راه افتادن کودک شود.

محیط ایمن و تحریک‌کننده

محیطی که کودک در آن زندگی می‌کند، نقش مهمی در رشد مهارت‌های حرکتی او دارد. باید فضایی امن و مناسب برای حرکت فراهم شود، مثلاً ایجاد مسیرهای صاف و بدون موانع یا استفاده از اسباب‌بازی‌هایی که کودک را به فعالیت‌های فیزیکی تشویق می‌کنند.

مراقبت از سلامت کودک

سلامت عمومی کودک نقش اساسی در رشد و پیشرفت او دارد. تغذیه مناسب که شامل ویتامین‌ها و مواد معدنی ضروری برای رشد استخوان‌ها و عضلات است، می‌تواند تأثیر زیادی بر توانایی راه رفتن و دیر راه افتادن کودک داشته باشد. همچنین خواب کافی و درمان به‌موقع بیماری‌ها برای داشتن انرژی و قدرت کافی برای حرکت بسیار اهمیت دارد.

اجتناب از مقایسه با دیگر کودکان

مقایسه کودک با دیگران می‌تواند باعث ایجاد استرس یا نگرانی برای والدین شود. هر کودک روند رشد منحصر به فرد خود را دارد و ممکن است با سرعت‌های متفاوتی مهارت‌های مختلف را یاد بگیرد. مهم است که به رشد طبیعی کودک احترام گذاشته و فشار اضافی وارد نکنید.

بیشتر بخوانید: هر آنچه والدین باید درباره رشد قد و وزن کودک بدانند!

زمان راه افتادن کودک پسر

زمانی که کودک پسر به راه افتادن می‌پردازد، معمولاً بین ۹ تا ۱۵ ماهگی این مهارت را کسب می‌کند. البته این زمان می‌تواند بسته به ویژگی‌های فردی کودک متفاوت باشد. برخی کودکان زودتر و برخی دیگر کمی دیرتر شروع به راه رفتن می‌کنند. عوامل مختلفی از جمله ژنتیک، تقویت عضلات، و محیط اطراف کودک می‌تواند در این فرآیند تأثیرگذار باشد. مهم‌تر از همه، هر کودک روند رشد خود را دارد و نیاز به صبر و پشتیبانی از سوی والدین دارد.

 نشانه های راه افتادن کودک

نشانه‌های راه افتادن کودک معمولاً به‌تدریج ظاهر می‌شوند و هر کودک ممکن است سرعت متفاوتی در رسیدن به این مرحله داشته باشد. با این حال، برخی علائم رایج نشان می‌دهند که کودک آماده‌ی راه رفتن است یا به‌زودی شروع به راه رفتن خواهد کرد. در ادامه، مهم‌ترین نشانه‌های راه افتادن را بررسی می‌کنیم:

• ایستادن بدون کمک: وقتی کودک بتواند برای چند ثانیه بدون تکیه‌گاه بایستد، این نشانه‌ای است که عضلات پا و تعادلش در حال تقویت شدن است. این مرحله پیش‌نیاز مهمی برای راه رفتن محسوب می‌شود.
• جابجایی با کمک اشیاء: کودکانی که با گرفتن لبه مبل، میز یا دیوار شروع به حرکت جانبی می‌کنند، در واقع در حال تمرین مهارت راه رفتن هستند.
• بلند شدن از حالت نشسته به ایستاده: وقتی کودک می‌تواند به‌تنهایی از حالت نشسته بلند شود و بایستد، نشان می‌دهد که قدرت عضلانی لازم را برای راه رفتن به‌دست آورده است.
• برداشتن چند قدم با کمک دیگران: اگر کودک با گرفتن دست والدین یا با واکر قدم برمی‌دارد، این نشانه‌ای از علاقه به راه رفتن و کسب مهارت‌های حرکتی پیشرفته‌تر است.
• تعادل در حالت ایستاده: توانایی حفظ تعادل حتی برای چند ثانیه، بدون افتادن یا تکیه کردن، نشانه‌ای مهم از آمادگی برای راه رفتن است.
• تلاش برای برداشتن اولین قدم‌ها: ممکن است در ابتدای راه افتادن کودک یک یا دو قدم بدون کمک بردارد و سپس بیفتد. این نشانه آغاز مرحله راه رفتن مستقل است.
• خزیدن یا چهار دست‌وپا رفتن سریع: کودکانی که با سرعت خزیدن یا چهار دست‌وپا حرکت می‌کنند، معمولاً تعادل و هماهنگی کافی را به‌دست آورده‌اند و در آستانه ایستادن و راه رفتن هستند.
• حرکت روی نوک پا: برخی کودکان پیش از راه رفتن، علاقه دارند روی نوک انگشتان پا بایستند یا حرکت کنند. این مرحله گذرا است و معمولاً به‌مرور اصلاح می‌شود.

علائم دیر راه افتادن کودک چیست؟

اگر کودک تا ۱۸ ماهگی هنوز راه نرفته، ممکن است نشانه‌ای از تأخیر در رشد حرکتی باشد. البته هر کودکی با سرعت خودش رشد می‌کند، اما اگر این تأخیر همراه با علائم دیگر باشد، بهتر است بررسی شود.

نشانه‌های تأخیر در مراحل رشد حرکتی

اگر کودک تا ۹ ماهگی نتواند بدون کمک بنشیند، یا تا ۱۲ ماهگی نتواند بخزد یا روی شکم حرکت کند، این موضوع می‌تواند نشانه‌ای از کندی در رشد حرکتی باشد. همچنین اگر کودک تا یک‌سالگی حتی با کمک هم نمی‌ایستد یا تا ۱۸ ماهگی راه نمی‌رود، باید این تأخیر جدی گرفته شود.

ضعف یا سفتی غیرطبیعی عضلات

در بعضی کودکان، عضلات ممکن است بیش از حد شل یا سفت باشند. این وضعیت باعث می‌شود که حرکت دادن پاها یا ایستادن برای کودک سخت باشد. گاهی این حالت‌ها به دلیل مشکلات عضلانی یا عصبی ایجاد می‌شوند و نیاز به بررسی تخصصی دارند.

مشکل در حفظ تعادل و ترس از حرکت

اگر کودک هنگام ایستادن تعادل خود را از دست می‌دهد یا زیاد زمین می‌خورد، ممکن است در هماهنگی حرکات مشکل داشته باشد. همچنین اگر از راه رفتن می‌ترسد یا اصلاً علاقه‌ای به حرکت ندارد، این موارد هم می‌توانند نشانه‌ای از تأخیر در رشد حرکتی باشند.

نداشتن انگیزه برای حرکت و کنجکاوی

بعضی کودکان تمایل زیادی به کشف محیط و حرکت ندارند. اگر کودک علاقه‌ای به حرکت به سمت اسباب‌بازی یا افراد ندارد و بیشتر نشسته یا دراز کش باقی می‌ماند، ممکن است در رشد حرکتی یا شناختی او تأخیر وجود داشته باشد.

تأخیر در مهارت‌های دیگر

اگر کودک در گرفتن اشیا، نگه داشتن اسباب‌بازی یا انجام کارهای ساده با دست مشکل دارد، ممکن است در مهارت‌های حرکتی ظریف هم تأخیر داشته باشد. این مشکل معمولاً با تأخیر در راه رفتن همراه است و بهتر است توسط پزشک بررسی شود.

نشانه‌های بیماری زمینه‌ای

گاهی تأخیر در راه رفتن به دلیل وجود بیماری‌های زمینه‌ای مثل فلج مغزی، ضعف عضلانی یا اختلالات عصبی است. در این موارد، کودک ممکن است در حرف زدن، تعامل اجتماعی یا توجه به محیط اطراف هم دچار مشکل باشد. همچنین مشکلات شنوایی یا بینایی می‌توانند در توانایی حرکت و یادگیری راه رفتن تأثیر بگذارند.

بیشتر بخوانید: درمان خانگی دل درد کودکان + علائم خطر

علت راه نرفتن کودک 15 ماهه

اگر کودک شما در ۱۵ ماهگی هنوز راه نمی‌رود، ممکن است نگران باشید. اما باید بدانید که هر کودک روند رشد متفاوتی دارد و دیر راه افتادن کودک گاهی طبیعی است. برخی از کودکان تا ۱۸ ماهگی هم به راه نمی‌افتند و این مسئله معمولاً نشانه‌ای از مشکل جدی نیست. با این حال، اگر کودک شما نشانه‌های دیگری مثل مشکلات تعادلی، عدم علاقه به حرکت یا خزیدن، یا کم‌تحرکی نشان می‌دهد، ممکن است نیاز به مشاوره با پزشک داشته باشید.

تقویت پای کودک برای راه رفتن

اگر کودک علاقه‌ای برای راه رفتن نشان نمی‌دهد می‌توانید برای تقویت پای کودک و کمک به دیر راه افتادن کودک، می‌توان از روش‌های مختلفی استفاده کرد:

• خزیدن: تشویق کودک به خزیدن می‌تواند عضلات پا، ران و شکم را تقویت کند و باعث بهبود تعادل شود.
• ایستادن با کمک: نگه داشتن دست کودک و کمک به او برای ایستادن می‌تواند عضلات پا را تقویت کند و تعادل او را بهبود بخشد.
• استفاده از اسباب‌بازی‌های تعادلی: بازی با اسباب‌بازی‌هایی که کودک باید برای رسیدن به آن‌ها حرکت کند، مانند توپ‌های نرم یا اسباب‌بازی‌هایی که کودک باید دنبالش برود، به تقویت عضلات پا کمک می‌کند.
• مجموعه بازی‌های تعادلی: ایجاد فضایی برای کودک که در آن بتواند بدون خطر زمین خوردن، قدم‌های کوتاه بزند و به اطراف حرکت کند، باعث تقویت عضلات و بهبود حرکت او می‌شود.
• کفش‌های مناسب: استفاده از کفش‌های نرم و راحت که به کودک امکان حرکت آزادانه می‌دهند، به تقویت پای او کمک می‌کند.
• تشویق به ایستادن به تنهایی: زمانی که کودک قادر است بدون کمک ایستاده و تعادل خود را حفظ کند، قدرت عضلات پا به طور طبیعی تقویت می‌شود.

چه غذایی برای راه رفتن کودک خوب است؟

برای کمک به راه افتادن کودک، تغذیه مناسب نقش مهمی در تقویت عضلات، استخوان‌ها و رشد کلی او دارد. غذاهایی که به رشد حرکتی و استحکام بدن کودک کمک می‌کنند، باید حاوی مواد مغذی کلیدی مانند کلسیم، ویتامین D، پروتئین، آهن و چربی‌های سالم باشند. در زیر چند گروه غذایی و مواد مغذی مفید برای حمایت از راه رفتن کودک آورده شده است:

1. غذاهای غنی از کلسیم (برای استحکام استخوان‌ها)

• شیر و لبنیات: شیر مادر، شیر غنی‌شده (برای کودکان بالای 1 سال)، ماست طبیعی و پنیر.
• سبزیجات سبز: کلم بروکلی، اسفناج و کلم پیچ.
• حبوبات: لوبیا و عدس.
• مغزها و دانه‌ها: بادام (به‌صورت پودر شده برای جلوگیری از خفگی) و کنجد.

2. غذاهای حاوی ویتامین D (برای جذب کلسیم و رشد استخوان‌ها)

• ماهی‌های چرب: مانند سالمون و ساردین (به‌صورت پوره برای کودکان کوچک).
• زرده تخم‌مرغ: منبع خوبی برای ویتامین D و پروتئین.
• غلات غنی‌شده: برخی غلات صبحانه که با ویتامین D غنی شده‌اند.
• نور خورشید: قرار گرفتن کوتاه‌مدت در معرض نور خورشید (با رعایت ایمنی) به تولید ویتامین D در بدن کمک می‌کند.

3. پروتئین (برای تقویت عضلات)

• گوشت بدون چربی: مرغ، بوقلمون یا گوشت قرمز (به‌صورت کاملاً پخته و پوره‌شده برای کودکان کوچک).
• تخم‌مرغ: سرشار از پروتئین و مواد مغذی.
• حبوبات: نخود، لوبیا و عدس (خوب پخته‌شده و له‌شده).
• محصولات لبنی: ماست و پنیر.

4. آهن (برای انرژی و رشد)

• گوشت قرمز و جگر: منبع عالی آهن (به مقدار کم و مناسب سن کودک).
• غلات غنی‌شده با آهن: مانند فرنی‌های مخصوص کودکان.
• سبزیجات برگ‌دار: اسفناج و کلم.
• میوه‌های خشک: مانند کشمش و زردآلو (به‌صورت پوره یا خردشده).

5. چربی‌های سالم (برای انرژی و رشد مغز)

• آووکادو: سرشار از چربی‌های سالم و مناسب برای کودکان.
• روغن‌های سالم: روغن زیتون یا روغن کانولا به مقدار کم در غذاها.
• مغزها و دانه‌ها: پودر بادام یا کره بادام‌زمینی (رقیق‌شده و بدون نمک).

6. کربوهیدرات‌های پیچیده (برای تأمین انرژی)

• غلات کامل: برنج قهوه‌ای، جو دوسر و نان سبوس‌دار.
• سیب‌زمینی: سیب‌زمینی شیرین یا معمولی (به‌صورت پوره).
• میوه‌ها: موز، سیب و گلابی (منبع انرژی و فیبر).

سخن پایانی

دیر راه افتادن کودک ممکن است طبیعی باشد و هر کودک روند رشد خاص خود را دارد. با فراهم کردن فرصت‌های مناسب برای فعالیت و حمایت از کودک، او به تدریج توانایی راه رفتن را پیدا خواهد کرد. در صورت نگرانی، مشاوره با پزشک می‌تواند کمک‌کننده باشد تا اطمینان حاصل شود که رشد کودک به درستی پیش می‌رود. صبر و توجه والدین نقش مهمی در این مسیر دارند.