فرم صحیح بدن در رشد و سلامت جسمانی کودکان نقش حیاتی دارد. از سنین پایین، بهبود و اصلاح نحوه قرارگیری بدن در حالتهای مختلف مانند ایستادن، نشستن و راه رفتن میتواند تأثیرات بلندمدتی بر سلامت عضلانی و اسکلتی داشته باشد. یکی از مشکلات رایج زانو ضربدری کودکان یا همان پای ایکس است. در این وضعیت، زانوها به سمت داخل متمایل شده و به هم نزدیک میشوند، در حالی که مچها از هم فاصله دارند. این حالت میتواند باعث مشکلات حرکتی و درد پا و کمر شود و همچنین ممکن است در سالهای آینده به مشکلات جدیتری مانند انحراف مفاصل و دردهای مزمن منجر شود. در ادامه مقاله از سایت کلینیک کودکان در جنت آباد بیشتر به این موضوع می پردازیم.
زانوی ضربدری چیست؟
زانوی ضربدری، یا ژنووالگوم، یک ناهنجاری اسکلتی است که در آن زانوها به سمت داخل متمایل میشوند و هنگام ایستادن به هم نزدیک میشوند، در حالی که فاصلهای بین مچ پاها باقی میماند. این وضعیت میتواند ناشی از عوامل مختلفی مانند ژنتیک، ناهنجاری رشدی، و ضعف عضلات زانو باشد. زانو ضربدری کودکان شایع است و معمولاً با رشد طبیعی کودک تا حدودی اصلاح میشود؛ اما در برخی موارد نیاز به درمان تخصصی و فیزیوتراپی دارد. عدم توجه به این ناهنجاری میتواند منجر به افزایش فشار روی مفاصل زانو، دردهای مزمن، و اختلال در الگوی حرکتی شود که در بلندمدت ممکن است به آرتروز زودرس یا دیگر مشکلات اسکلتی منجر شود.
علت بروز زانوی ضربدری در کودکان
علت بروز زانو ضربدری کودکان میتواند عوامل متعددی دارد که در ادامه به برخی از مهمترین آنها اشاره میکنیم:
عوامل ژنتیکی
در برخی موارد، این مشکل به دلایل ارثی و ژنتیکی بروز میکند، بهویژه اگر یکی از والدین یا اعضای نزدیک خانواده این وضعیت را داشته باشند.
رشد طبیعی کودکان
در دوران کودکی، بهویژه بین سنین ۲ تا ۶ سال، بروز زانوی ضربدری یک مرحله طبیعی از رشد است و معمولاً با گذر زمان و رشد استخوانها و عضلات بهبود مییابد.
کمبود ویتامین D و کلسیم
کمبود مواد مغذی مانند ویتامین D و کلسیم میتواند به اختلالات استخوانی مانند راشیتیسم منجر شود که یکی از عوارض آن ضعف استخوانها و بروز زانوی ضربدری است.
چاقی و اضافهوزن
چاقی و وزن زیاد فشار بیشتری به زانوها وارد میکند و باعث تغیر شکل استخوانها شود. زانو ضربدری کودکان و بزرگسالان دارای اضافهوزن بسیار شایعتر از سایر افراد است.
آسیبهای قبلی زانو
صدمات یا شکستگیهای اطراف زانو که به درستی درمان نشدهاند، میتوانند باعث تغییر در محور زانوها شوند و این ناهنجاری را تشدید کنند.
بیماریهای استخوان و مفاصل
برخی از بیماریهای مفصلی و استخوانی مانند آرتریت یا اختلالات مادرزادی میتوانند به زانوی ضربدری منجر شوند.
تشخیص علت دقیق این ناهنجاری برای انتخاب روش درمان مناسب بسیار مهم است و در موارد شدید، مراجعه به متخصص ارتوپد و درمانهای توانبخشی میتواند به پیشگیری از عوارض طولانیمدت کمک کند.
علائم و نشانههای زانوی ضربدری در کودکان
شناخت علایم و نشانههای زانو ضربدری میتواند به تشخیص زود هنگام زانو ضربدری کودکان کمک کند. علایم عبارتاند از:
- نزدیک شدن زانوها: زانوها به هم چسبیده و فاصله بین مچ پاها زیاد میشود.
- اختلال در راه رفتن: الگوی راه رفتن غیرعادی و متمایل به داخل.
- درد زانو: درد و ناراحتی در زانوها به دلیل فشار نابرابر.
- خستگی پاها: خستگی و ضعف زودرس در عضلات پا.
- سایش کفشها: ساییدگی بیشتر در ناحیه داخلی کفشها.
- تأثیر بر ستون فقرات: احتمال درد کمر و انحراف ستون فقرات به دلیل عدم تعادل بدن.
تشخیص زانوی ضربدری با بررسیهای تخصصی، تصویربرداری و آزمایشات مربوطه انجام میشود، و درمانهای مختلفی ببر اساس میزان انحراف زانو و علت ایجاد آن وجود دارد.
روشهای درمان زانو ضربدری کودکان
درمان زانو ضربدری کودکان بسته به علت و شدت انحراف زانو متفاوت است. به طور معمول درمانهای زیر برای زانوی ضربدری در کودکان وجود دارد:
نظارت و پایش رشد
زانو ضربدری کودکان بخشی از روند طبیعی رشد است و با گذشت زمان و رشد استخوانها و عضلات بهبود مییابد. پزشکان معمولاً وضعیت کودک را در بازههای زمانی مشخص بررسی میکنند تا مطمئن شوند که مشکل بهتدریج اصلاح میشود و نیازی به درمان دیگری وجود ندارد.
ورزش و فیزیوتراپی
فیزیوتراپی به بهبود تعادل و همترازی مفاصل کمک میکند و میتواند فشار را از روی زانوها بردارد. این تمرینات توسط متخصص فیزیوتراپی تجویز و انجام میشود تا مؤثر و بدون آسیب باشد. تمرینات ورزشی نیز برای تقویت عضلات چهارسر ران و عضلات اطراف زانو مفید است.
کفشها و کفیهای طبی
استفاده از کفشهای اصلاحی و کفیهای طبی، پاها را در موقعیت صحیح قرار میدهد و به کاهش فشار زانو کمک میکند. این کفشها مخصوص افرادی که ناهنجاریهای زانو دارند طراحی شدهاند.
کاهش وزن
در کودکانی که اضافهوزن دارند، وزن زیاد میتواند فشار بیشتری بر زانوها وارد کند و زانوی ضربدری را تشدید کند. کاهش وزن و رسیدن به وزن مناسب میتواند به کاهش فشار بر زانوها و بهبود وضعیت کمک کند.
بریسهای اصلاحی
در مواردی که زاویه زانو ضربدری کودکان شدیدتر است، استفاده از بریسهای مخصوص میتواند به نگهداشتن پاها در موقعیت صحیح کمک کند و از انحراف بیشتر جلوگیری کند. بریسها بهطور موقت استفاده میشوند تا کودک به بهبود توازن پاها برسد.
جراحی
اگر زانوی ضربدری با روشهای غیرجراحی اصلاح نشود و باعث درد یا اختلال جدی در راه رفتن شود، جراحی به عنوان آخرین گزینه در نظر گرفته میشود. جراحی ممکن است شامل تنظیم استخوانها یا اصلاح محور زانوها باشد و باید توسط یک جراح متخصص ارتوپدی انجام شود.
هر کدام از این درمانها به وضعیت کودک و تشخیص پزشک انتخاب بستگی دارد و برخی از آنها ممکن است به طور ترکیبی به کار گرفته شوند.
سخن پایانی
زانو ضربدری کودکان اغلب بخشی طبیعی از رشد است و در بیشتر موارد با گذر زمان بهبود مییابد. نظارت والدین و معاینات پزشک متخصص میتواند از بروز مشکلات طولانیمدت جلوگیری کند. توجه به عوامل مؤثر مانند ورزش، تغذیه مناسب، و استفاده از روشهای اصلاحی در صورت لزوم میتوانند به پیشگیری از عوارض جدیتر و رشد سالم کودکان کمک کنند.
