آفت دهان کودک یک عارضه شایع دهانی است که با زخمهای کوچک و دردناک در داخل دهان ظاهر میشود. این مشکل میتواند تغذیه و صحبت کردن کودک را تحت تأثیر قرار داده و موجب ناراحتی او شود. علل آفت دهان متنوع بوده و شامل عوامل عفونی، آلرژیک یا ضعف سیستم ایمنی است. آشنایی با علائم و روشهای پیشگیری و درمان آن میتواند به کاهش مشکلات ناشی از این عارضه کمک کند. در مقاله از سایت بهترین کلینیک کودکان در غرب تهران بیشتر به این موضوع می پردازیم.
آفت دهان چیست؟
آفت دهان کودک یا بزرگسالان یک نوع زخم یا جراحت کوچک و دردناک در داخل دهان است که معمولاً به شکل دایرهای یا بیضی با مرکز سفید یا زرد و حاشیه قرمز ظاهر میشود. این عارضه غیرمسری است و میتواند در هر سنی رخ دهد، اما در کودکان شایعتر است. آفت دهان معمولاً در داخل گونهها، لبها، زبان یا لثهها ایجاد میشود و ممکن است با درد، سوزش و گاهی اختلال در غذا خوردن یا صحبت کردن همراه باشد.
علت آفت دهان کودکان
علت دقیق آفت دهان کودک هنوز به طور کامل شناخته نشده است، اما عوامل مختلفی میتوانند در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند. یکی از دلایل شایع، آسیبهای فیزیکی به دهان است؛ مانند گاز گرفتن تصادفی گونه یا لب، استفاده از مسواکهای زبر، یا مصرف غذاهای سخت و تیز که میتوانند به بافتهای داخلی دهان آسیب بزنند.
سیستم ایمنی
ضعف سیستم ایمنی نیز میتواند یکی از عوامل اصلی آفت دهان کودک باشد. هنگامی که سیستم ایمنی بدن به درستی کار نکند، توانایی بدن در مقابله با عوامل محیطی و التهابات کاهش مییابد و احتمال بروز آفت افزایش پیدا میکند.
مواد مغذی
کمبود مواد مغذی مانند ویتامین B12، آهن، روی و اسید فولیک نیز از دیگر دلایل مهم است. این مواد مغذی در حفظ سلامت بافتهای دهانی و عملکرد صحیح سیستم ایمنی نقش حیاتی دارند و کمبود آنها ممکن است کودک را مستعد ابتلا به آفت کند.
آلرژی
برخی کودکان به دلیل آلرژی یا حساسیتهای غذایی نیز دچار آفت میشوند. خوراکیهایی مانند شکلات، مرکبات، غذاهای تند یا برخی مواد افزودنی غذایی میتوانند باعث تحریک مخاط دهان شوند و آفت ایجاد کنند.
استرس و اضطراب
استرس و اضطراب که حتی در کودکان نیز شایع است، میتواند عملکرد سیستم ایمنی را مختل کند و زمینهساز ایجاد آفت دهان کودک باشد. همچنین، عوامل ژنتیکی نقش مهمی دارند و در کودکانی که سابقه خانوادگی آفت دهان دارند، احتمال بروز آن بیشتر است.
عفونت
در کنار این عوامل، گاهی عفونتهای ویروسی یا باکتریایی و یا تغییرات هورمونی نیز میتوانند باعث بروز آفت شوند. این عوامل ممکن است به صورت مستقل یا در ترکیب با یکدیگر باعث ایجاد این عارضه شوند. توجه به این عوامل و مدیریت آنها میتواند به کاهش دفعات یا شدت آفت دهان در کودکان کمک کند.
علائم آفت دهان کودک و نوزاد
آفت دهان نوزادان و کودکان با علائمی قابل شناسایی است که آن را از دیگر مشکلات دهانی مانند تبخال متمایز میکند. برخی از مهمترین علائم آفت دهان نوزاد عبارتاند از:
- زخمهای سفید با حاشیه قرمز: زخمهای کوچک و دایرهای با مرکز سفید یا زرد که اطراف آن ملتهب و قرمز است.
- محل بروز زخم: آفت فقط در داخل دهان ایجاد میشود (لثهها، داخل گونهها، زیر یا روی زبان) و برخلاف تبخال، روی لبها یا اطراف دهان ظاهر نمیشود.
- درد شدید: این زخمها بسیار دردناک هستند و حتی بدون خوردن غذا یا نوشیدن مایعات نیز ممکن است کودک را اذیت کنند.
- اندازه کوچک: معمولاً اندازه آفت دهان کودک کمتر از ۶ میلیمتر است.
- عدم وجود تب یا علائم دیگر: برخلاف برخی عفونتهای دهانی مانند تبخال، آفت دهان معمولاً با تب یا علائم عمومی دیگری همراه نیست.
بیشتر بخوانید: درمان فوری دندان درد شبانه کودکان + مسکن فوری و ژل مسکن دندان کودکان
درمان خانگی آفت دهان کودکان
درمان آفت دهان کودک در خانه معمولاً بر کاهش درد، بهبود سریعتر زخمها و جلوگیری از تحریک بیشتر آنها تمرکز دارد. برخی از روشهای ساده و مؤثر برای درمان خانگی آفت دهان عبارتاند از:
محلول آب و نمک
شستوشوی دهان با محلول آب و نمک (یک قاشق چایخوری نمک در یک لیوان آب ولرم) به کاهش التهاب و تمیز نگه داشتن زخم کمک میکند. این کار را میتوان ۲ تا ۳ بار در روز انجام داد.
عسل طبیعی
عسل خاصیت ضدباکتری و ضدالتهابی دارد. یک لایه نازک عسل طبیعی را مستقیماً روی زخم بمالید. این کار به کاهش درد و سرعت بخشیدن به روند بهبودی کمک میکند. بهتر است از عسل برای کودکان بالای یک سال استفاده شود.
محلول جوششیرین
مخلوطی از یک قاشق چایخوری جوششیرین با کمی آب ولرم میتواند به خنثی کردن اسیدهای دهان و کاهش درد کمک کند. این محلول را به آرامی روی زخم بمالید.
کمپرس یخ
استفاده از تکههای یخ کوچک یا نوشیدنیهای خنک میتواند به بیحس کردن موقتی ناحیه زخم و کاهش درد کمک کند.
مصرف مواد غذایی نرم و خنک
برای جلوگیری از تحریک زخم، از غذاهای نرم، خنک و غیرادویهای استفاده کنید. سوپ، ماست و بستنی گزینههای مناسبی هستند. از مصرف غذاهای اسیدی و تند پرهیز کنید.
آلوئهورا
ژل آلوئهورا به دلیل خاصیت ضدالتهابی و تسکیندهنده میتواند به بهبود آفت دهان کودک کمک کند. مقدار کمی از ژل را روی زخم قرار دهید.
چای کیسهای
چای سیاه یا سبز دارای تانن است که به کاهش التهاب کمک میکند. یک چای کیسهای مرطوب و خنک را به آرامی روی زخم قرار دهید.
تقویت سیستم ایمنی کودک
اطمینان از مصرف کافی ویتامینها و مواد معدنی مانند ویتامین C، آهن، ویتامین B12 و روی میتواند به بهبود سریعتر کمک کند. مصرف میوهها و سبزیجات تازه نیز مفید است.
شستوشوی دهان با دمکرده گیاهان دارویی
شستوشو با دمکرده گیاهانی مانند بابونه یا مریمگلی به کاهش التهاب و درد کمک میکند. این محلول باید ولرم باشد و پس از خنک شدن استفاده شود.
جلوگیری از تحریک بیشتر زخم
از گاز گرفتن گونهها، مسواک زدن خشن یا استفاده از خمیر دندانهای حاوی مواد تحریککننده مانند سدیم لوریل سولفات خودداری کنید.
اگر آفت دهان کودک شما نگران کننده و یا غیر طبیعی به نظر می رسد، می توانید از متخصصین ما در دندانپزشکی کودکان آنا راهنمایی دریافت کنید:
درمان فوری آفت دهان کودکان
با استفاده از ژلهای موضعی مخصوص درمان فوری آفت دهان کودک به سرعت درد ناشی از آفت دهان کاهش میابد. این ژلها معمولاً حاوی مواد بیحسکنندهای مانند لیدوکائین یا بنزوکائین هستند که با بیحس کردن ناحیه زخم، احساس درد را موقتاً کاهش میدهند.
نحوه استفاده از ژلهای موضعی:
- ابتدا دستها را کاملاً شسته و تمیز کنید.
- مقدار کمی از ژل را با انگشت یا یک گوشپاککن استریل بردارید.
- ژل را به آرامی روی زخم یا ناحیه دردناک قرار دهید.
- در صورت نیاز، این کار را ۳ تا ۴ بار در روز (طبق دستور پزشک یا راهنمای محصول) تکرار کنید.
نکات مهم:
- این ژلها فقط به صورت موضعی استفاده میشوند و نباید بلعیده شوند.
- به دلیل حساسیت بیشتر کودکان، مقدار ژل مورد استفاده باید کم و دقیق باشد.
- از مصرف ژلهای بزرگسالان برای کودکان خودداری کنید، چرا که ممکن است حاوی غلظتهای بالاتر مواد فعال باشند که برای کودکان ایمن نیست.
ژل برای درمان سریع آفت دهان کودک
اگر کودک شما درد دارد، ژل های بی حس کننده را با گوش پاک کن دقیقا روی آفت بزنید و صبر کنید تا آفت بی حس شود و درد نداشته باشد. برخی از ژل ها مانند آفتین ژل نیز برای درمان ژل مناسب هستند که باید مراقبت باشید کودک آنها را نبلعد. در هر صورت مشورت با پزشک در این زمینه بسیار مهم است.
حتماً قبل از استفاده از این ژلها با دندانپزشک کودکان مشورت کنید، بهویژه اگر کودک زیر دو سال سن دارد. در صورتی که کودک به مواد بیحسکننده (مانند لیدوکائین یا بنزوکائین) حساسیت دارد یا دچار واکنش آلرژیک شد، فوراً مصرف را متوقف کرده و به پزشک مراجعه کنید.
سخن پایانی
آفت دهان کودک اگرچه عارضهای شایع و معمولاً بیخطر است، اما میتواند تأثیر قابل توجهی بر راحتی و کیفیت زندگی کودک داشته باشد. شناخت علائم، عوامل ایجادکننده و روشهای درمان خانگی و پزشکی، نقش مهمی در مدیریت و پیشگیری از این مشکل دارد. با رعایت اصول بهداشت دهان و دندان، تغذیه مناسب و تقویت سیستم ایمنی کودک، میتوان از بروز مکرر آفت دهان جلوگیری کرد. در صورت تداوم یا تشدید علائم، مراجعه به پزشک متخصص ضروری است.
