سرطان یکی از نگرانکنندهترین بیماریهایی است که میتواند کودکان را درگیر کند. برخلاف سرطان در بزرگسالان که معمولاً به دلایل سبک زندگی و عوامل محیطی مرتبط است، سرطانهای کودکان بیشتر به دلیل تغییرات ژنتیکی و غیرقابل پیشگیری رخ میدهند. تشخیص زودهنگام نقش بسیار مهمی در افزایش احتمال موفقیت درمان دارد. در این مقاله از کلینیک فوق تخصصی کودکان، انواع سرطان های شایع کودکان را بههمراه علائم هرکدام بررسی میکنیم تا آگاهی خانوادهها نسبت به این بیماری افزایش یابد.
انواع سرطانهای شایع در کودکان
پزشکان چند نوع سرطان را بهعنوان سرطان های شایع کودکان شناسایی کردهاند. این سرطانها معمولاً در سلولها، بافتها یا اندامهایی رشد میکنند که هنوز در حال رشد یا تکاملاند. در این بخش، رایجترین انواع سرطان در کودکان را همراه با توضیح مختصر و علائم مهم آنها معرفی میکنیم.
1. لوسمی (سرطان خون)
لوسمی شایعترین سرطان دوران کودکی است و حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد کل موارد را تشکیل میدهد. این سرطان از مغز استخوان آغاز میشود و باعث تولید بیشازحد گلبولهای سفید غیرطبیعی میشود.
انواع مهم لوسمی در کودکان:
- لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL)
- لوسمی میلوئیدی حاد (AML)
علائم لوسمی:
- تب مکرر و بدون علت
- ضعف، خستگی و رنگپریدگی
- کبودی یا خونریزی آسان
- درد استخوان یا مفصل
- تورم غدد لنفاوی یا شکم
2. تومورهای مغزی و نخاعی
این دسته دومین نوع سرطان های شایع کودکان محسوب میشود. محل تومور، نوع بافت درگیر و اندازه آن روی علائم تأثیر میگذارد. انواع متداول تومورها عبارتاند از:
- مدولوبلاستوما (در ناحیه مخچه)
- آستروسیتوما (نوعی گلیوما)
- اپندیموما
- گلیوبلاستوما
علائم شایع این دسته از سرطان به صورت زیر است:
- سردردهای شدید، مخصوصاً صبحها
- حالت تهوع یا استفراغ
- مشکلات بینایی یا تعادل
- تغییرات رفتاری یا شخصیتی
- تشنج
اگر با علائمی نگرانکننده مرتبط با سرطانهای شایع کودکان در فرزندتان روبهرو شدید، حتماً برای مشاوره و ویزیت به دکتر سونا اسلامپور، متخصص کودکان و مؤسس کلینیک فوق تخصصی کودکان آنا در غرب تهران، مراجعه کنید.
متخصص کودکان، فوق تخصص نوزادان و پیرامون تولد
بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی تهران، بورد فوق تخصصی از دانشگاه تهران
3. نوروبلاستوما
نوروبلاستوما سرطانی است که از سلولهای عصبی نابالغ آغاز میشود و معمولاً در غدد فوق کلیوی یا بافتهای عصبی شکم ایجاد میگردد. این نوع سرطان بیشتر کودکان زیر ۵ سال را درگیر میکند. علائم مهم این دسته از سرطانها عبارتاند از:
- توده یا تورم در شکم
- درد استخوان
- بیاشتهایی و کاهش وزن
- کبودی اطراف چشم
- فشار خون بالا
4. لنفوم (سرطان سیستم لنفاوی)
لنفومها سلولهای سیستم ایمنی را تحت تأثیر قرار میدهند. این دسته از سرطان های شایع کودکان در غدد لنفاوی یا ارگانهایی مانند طحال، تیموس یا مغز استخوان رشد میکند. انواع اصلی این سرطانعبارتاند از:
- لنفوم هوچکین (Hodgkin)
- لنفوم غیرهوچکین (Non-Hodgkin)
علائم شایع این بیماری عبارتاند از:
- بزرگ شدن بدون درد غدد لنفاوی
- تعریق شبانه
- تب مزمن
- سرفه یا تنگی نفس
- کاهش وزن
5. رتینوبلاستوما
رتینوبلاستوما سرطان شبکیه چشم است و بیشتر در نوزادان و کودکان زیر ۳ سال دیده میشود. در صورت تشخیص زودهنگام، احتمال درمان موفق بالا است.
علائم مهم این دسته از سرطانها عبارتاند از:
- بازتاب سفید در مردمک (مانند چشم گربه در عکس)
- انحراف چشم (لوچی)
- قرمزی یا تورم چشم
- کاهش بینایی
6. تومور ویلمز (سرطان کلیه)
تومور ویلمز سرطان های شایع کودکان در کلیه است و معمولاً قبل از سن ۶ سالگی رخ میدهد. در بیشتر موارد، فقط یکی از کلیهها درگیر میشود. علائم این بیماری به صورت زیر است:
- توده بدون درد در شکم
- درد شکمی یا تهوع
- وجود خون در ادرار
- تب
- فشار خون بالا
7. رابدو میوسارکوم (سرطان عضلات اسکلتی)
این سرطان در سلولهای عضلهای که هنوز بهطور کامل رشد نکردهاند ایجاد میشود. محل بروز میتواند در سر و گردن، مثانه، رحم یا اندامها باشد. علائم این سرطان بسته به محل متفاوت است. یه صورت کلی علائم عبارت اند از:
- توده یا ورم در محل درگیر
- خونریزی از بینی، دهان یا واژن
- اختلال در دفع ادرار یا مدفوع
- درد یا ناتوانی حرکتی
8. استئوسارکوم و سارکوم یوئینگ (سرطان استخوان)
این دو نوع از سرطان های شایع کودکان بیشتر در استخوان نوجوانان و در دوران رشد سریع بروز میکنند.
- استئوسارکوم بیشتر در استخوانهای بلند مانند ران و بازو ظاهر میشود.
- سارکوم یوئینگ در استخوان لگن، ستون فقرات یا دندهها دیده میشود.
علائم شایع این بیماری به صورت زیر است:
- درد مداوم در استخوان
- تورم یا التهاب
- محدود شدن حرکت
- شکستگی بدون آسیب جدی
درمان سرطان در کودکان
درمان سرطان های شایع کودکان نیازمند رویکردی تخصصی و جامع است. پزشکان با توجه به نوع سرطان، مرحله پیشرفت بیماری، سن کودک و وضعیت عمومی سلامت، برنامه درمانی مناسبی را انتخاب میکنند. هدف اصلی درمان، از بین بردن سلولهای سرطانی، جلوگیری از عود بیماری و حفظ کیفیت زندگی کودک است.
شیمیدرمانی (Chemotherapy)
شیمیدرمانی یکی از رایجترین روشهای درمانی برای اکثر سرطانهای کودکان است. در این روش، داروهای ضدسرطان بهصورت خوراکی یا تزریقی وارد بدن میشوند تا سلولهای سرطانی را از بین ببرند یا از رشد آنها جلوگیری کنند.
مزایا:
- توانایی درمان گسترده سلولهای سرطانی در سراسر بدن
- قابل استفاده برای انواع سرطانهای خون، تومورهای مغزی، لنفومها و نوروبلاستوما
عوارض جانبی احتمالی:
- تهوع و استفراغ
- ریزش مو
- ضعف سیستم ایمنی
- کمخونی و خستگی
- اختلال موقت در رشد
پرتودرمانی (Radiation Therapy)
در پرتودرمانی، از پرتوهای پرانرژی برای نابود کردن سلولهای سرطانی یا کوچکسازی تومورها استفاده میشود. این روش معمولاً برای تومورهای مغزی، استخوانی و برخی تومورهای جامد بهکار میرود.
مزایا:
- هدفگیری دقیق محل تومور
- کمک به کاهش اندازه تومور قبل از جراحی
عوارض احتمالی:
- خستگی
- تحریک پوست در ناحیه درمان
- تأثیر بر رشد استخوان یا بافتهای اطراف (در کودکان خردسال)
جراحی (Surgery)
در بسیاری از موارد، پزشکان از جراحی برای برداشتن تومور استفاده میکنند، بهویژه در تومورهای جامد مانند تومور ویلمز، استئوسارکوم یا رتینوبلاستوما.
اهداف جراحی:
- حذف کامل یا حداکثری تومور
- کاهش فشار تومور بر اندامهای حیاتی
- تشخیص دقیقتر مرحله سرطان
چالشها:
- خطر آسیب به بافتهای سالم
- نیاز به بیهوشی عمومی
- دوران نقاهت پس از جراحی
پیوند مغز استخوان (Bone Marrow Transplant)
در برخی موارد از سرطان های شایع کودکان، بهویژه در لوسمی یا پس از دوزهای شدید شیمیدرمانی، کودک به پیوند مغز استخوان نیاز دارد. این روش شامل جایگزینی مغز استخوان آسیبدیده با سلولهای بنیادی سالم از بدن خود بیمار یا از اهداکننده سازگار است.
مزایا:
- بازسازی سیستم خونی سالم
- افزایش شانس بهبودی در سرطانهای پیشرفته
ملاحظات:
- نیاز به مراقبتهای ویژه برای پیشگیری از عفونت
- ممکن است با عوارضی مانند پسزدن پیوند همراه باشد
سخن پایانی
شناخت انواع سرطان های شایع کودکان و آگاهی از علائم اولیه آنها نقش بسیار مهمی در تشخیص زودهنگام و آغاز بهموقع درمان دارد. برخلاف تصور رایج، بسیاری از سرطانهای دوران کودکی با تشخیص سریع و درمان مناسب قابل کنترل و حتی درمان کامل هستند. والدین باید نسبت به تغییرات غیرعادی در وضعیت جسمی و رفتاری فرزند خود هوشیار باشند و در صورت مشاهده علائم نگرانکننده، به پزشک متخصص مراجعه کنند.
