دیدن خشکی، قرمزی یا خارش پوست فرزند، برای هیچ مادری آسان نیست. بسیاری از والدین، بهویژه در سالهای نخست زندگی کودک، با مشکلات پوستی مختلفی مواجه میشوند که یکی از شایعترین آنها اگزما است. این بیماری پوستی، اگرچه در نگاه اول ممکن است نگرانکننده بهنظر برسد، اما با آگاهی و مراقبت مناسب، میتوان آن را بهخوبی کنترل کرد. در این مقاله از کلینیک کودکان در غرب تهران تلاش کردهایم تا با زبانی ساده ، علائم، علل و روشهای درمان اگزما در کودکان را بررسی کنیم تا بتوانید با آرامش و اطمینان بیشتری از پوست حساس فرزندتان مراقبت کنید.
اگزما در کودکان
اگر اخیراً متوجه قرمزی، خشکی یا خارش پوست در کودک خود شدهاید، کاملاً طبیعی است که نگران شوید. اگزما، یا همان درماتیت آتوپیک، یکی از مشکلات پوستی رایج در کودکان است که معمولاً در سالهای اولیه زندگی ظاهر میشود. این وضعیت پوستی میتواند باعث ناراحتی کودک و اضطراب شما شود، اما خبر خوب این است که با شناخت درست آن، میتوان این مشکل را تا حد زیادی کنترل کرد.
اگزما در کودکان بیشتر با علائمی مانند خشکی پوست، قرمزی، خارش شدید، پوستهریزی و گاهی ترکخوردگی یا ترشح همراه است. در بسیاری از موارد، این علائم بهصورت دورهای ظاهر میشوند؛ یعنی مدتی شدت میگیرند و سپس فروکش میکنند. اگزما مسری نیست و از کودکی به کودک دیگر منتقل نمیشود، اما میتواند زندگی روزمره کودک را بهویژه بهدلیل خارش و ناراحتی پوستی، تحتتأثیر قرار دهد.
اگزما در کودکان با تشخیص و درمان بهموقع قابل کنترل است؛ مراجعه به متخصص کودکان خانم دکتر سونا اسلامپور در کلینیک کودکان آنا میتواند راهحل مؤثری باشد.
متخصص کودکان، فوق تخصص نوزادان و پیرامون تولد
بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی تهران، بورد فوق تخصصی از دانشگاه تهران
علت اگزما در کودکان
اگزمای پوستی در کودکان، بهویژه در سالهای ابتدایی زندگی، معمولاً بهدلیل مجموعهای از عوامل ژنتیکی، محیطی و ایمنی بروز میکند. در ادامه بهطور کامل به علتهای اگزما در کودکان میپردازیم:
۱. عوامل ژنتیکی
یکی از اصلیترین دلایل بروز اگزما در کودکان، وراثت است. اگر در خانواده شما سابقهای از اگزما، آسم یا آلرژیهای فصلی وجود داشته باشد، احتمال اینکه کودکتان نیز به اگزما مبتلا شود، بیشتر است. در واقع، کودکانی که سیستم ایمنی حساستری دارند یا سد دفاعی پوست آنها ضعیفتر عمل میکند، بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند.
۲. نقص در سد دفاعی پوست
پوست سالم مانند یک سپر عمل میکند و اجازه نمیدهد عوامل محرک یا میکروبها وارد بدن شوند. در کودکانی که دچار اگزما هستند، این سد طبیعی بهخوبی عمل نمیکند. همین موضوع باعث میشود پوست رطوبت خود را از دست بدهد، خشک و ترکخورده شود و راه برای ورود مواد حساسیتزا باز شود.
۳. عوامل محیطی
بسیاری از کودکان در مواجهه با برخی عوامل محیطی دچار تشدید علائم اگزما میشوند. این عوامل میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- هوای خشک یا خیلی سرد
- گرمای زیاد و تعریق شدید
- لباسهای زبر یا پشمی
- مواد شوینده قوی یا معطر
- صابونها و شامپوهای غیرمخصوص کودک
- گردوغبار یا پرز فرش و پتوی سنگین
حتی تغییر فصل یا تماس با مواد آلرژیزا مانند گرده گیاهان هم میتواند پوست کودکتان را تحریک کند.
۴. حساسیتهای غذایی
در برخی از موارد، اگزما در کودکان ممکن است با حساسیت به برخی مواد غذایی در ارتباط باشد. مواد غذایی مانند تخممرغ، شیر گاو، گندم، سویا و آجیلها در برخی کودکان میتوانند واکنشهای پوستی ایجاد کنند. البته این ارتباط همیشه مستقیم نیست و در هر کودک باید بهصورت جداگانه بررسی شود.
۵. واکنش سیستم ایمنی
اگزما در اصل نوعی پاسخ بیشازحد سیستم ایمنی بدن به محرکهای ساده و بیضرر است. در چنین شرایطی، بدن کودک بهاشتباه فکر میکند که باید از خود دفاع کند، و همین دفاع نابهجا منجر به التهاب و خارش پوست میشود.
۶. استرس و شرایط روانی
شاید عجیب بهنظر برسد، اما اضطراب و استرس حتی در کودکان خردسال هم میتواند بر شدت علائم اگزما تأثیر بگذارد. کودکانی که تجربه ناراحتیهای عاطفی یا تنشهای محیطی دارند، ممکن است بیشتر دچار خارش یا التهاب شوند. در این موارد، توجه به آرامش روانی کودک و ایجاد محیطی امن در خانه بسیار مؤثر خواهد بود.
گرمازدگی کودکان در تابستان میتواند اگزما در کودکان را تشدید کند، بنابراین مراقبت از پوست و مراجعه به متخصص کودکان برای کنترل علائم ضروری است.
درمان اگزما در کودکان
. هدف از درمان اگزما، کاهش التهاب، تسکین خارش، جلوگیری از عفونت و تقویت سد دفاعی پوست است. در ادامه، مراحل اصلی درمان اگزما را با زبانی ساده و کاربردی بررسی میکنیم تا بتوانید اگزمای کودک خود را کنترل کنید.
۱. مرطوبسازی مداوم پوست
مهمترین اصل در درمان اگزما در کودکان، مرطوب نگه داشتن پوست کودک است. باید پس از هر بار حمام، و حداقل دو تا سه بار در روز، از کرمها یا پمادهای مرطوبکننده مخصوص کودکان استفاده کنید. این محصولات کمک میکنند تا پوست خشک نشود و سد محافظ طبیعی آن تقویت شود. از مرطوبکنندههای بدون عطر و فاقد مواد حساسیتزا استفاده کنید. پمادها معمولاً مؤثرتر از لوسیونها هستند، زیرا چربی بیشتری دارند و بهتر روی پوست باقی میمانند.
۲. استفاده از داروهای تجویزی
در مواردی که اگزما شدیدتر است یا خارش کودکتان او را اذیت میکند، پزشک ممکن است کرمهای کورتوندار (کورتیکواستروئید) ضعیف را برای مدت کوتاه تجویز کند. این داروها التهاب را کاهش میدهند و به پوست فرصت ترمیم میدهند. همچنین در بعضی موارد، پمادهای غیرکورتونی مانند تاکرولیموس یا پیمکرولیموس تجویز میشوند که مناسب استفاده طولانیمدتتر هستند.هرگز خودسرانه از کرمهای کورتونی استفاده نکنید؛ حتماً باید زیر نظر پزشک باشند و فقط در ناحیه مشخصشده و بهمدت محدود استفاده شوند.
۳. اجتناب از عوامل محرک
یکی از مهمترین گامها در کنترل اگزما، شناسایی و حذف عوامل تحریککننده است. این عوامل ممکن است در هر کودک متفاوت باشند، اما معمولاً شامل موارد زیر هستند:
- شویندههای لباس با رایحه یا آنزیم بالا
- لباسهای پشمی یا زبر
- صابونهای قوی یا شامپوهای عطردار
- گرما و تعریق زیاد
- گردوغبار یا حیوانات خانگی
پیشنهاد میشود لباسهای کودک را با شویندههای مخصوص پوست حساس شستوشو دهید و از پوشاندن چندلایه لباس در هوای گرم خودداری کنید.
۴. حمامکردن اصولی
برخلاف تصور برخی، حمامکردن منظم برای کودک مبتلا به اگزما مفید است، البته به شرطی که اصولی انجام شود:
- از آب ولرم (نه داغ) استفاده کنید.
- مدت حمام کوتاه باشد (۵ تا ۱۰ دقیقه).
- از شویندههای مخصوص پوست حساس کودک استفاده شود.
- بلافاصله بعد از خشککردن پوست (با حوله نرم و بدون مالش)، کرم مرطوبکننده استفاده شود.
۵. کنترل خارش
خارش شدید میتواند باعث زخمشدن پوست و افزایش خطر عفونت شود. برای کاهش خارش اگزما در کودکان، میتوانید:
- ناخنهای کودک را کوتاه نگه دارید.
- از دستکشهای نخی مخصوص خواب استفاده کنید.
- در صورت نیاز، با نظر پزشک از داروهای ضدحساسیت خوراکی (مثل آنتیهیستامینها) استفاده نمایید.
۶. رسیدگی به عفونتهای پوستی
در برخی موارد، خاراندن بیشازحد ممکن است باعث ایجاد زخم و عفونت پوستی شود. در این شرایط، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک موضعی یا خوراکی تجویز کند. توجه به علائمی مانند قرمزی شدید، ترشح زردرنگ یا تب ضروری است و در صورت مشاهده این علائم، باید سریعتر به پزشک مراجعه کنید.
۷. رژیم غذایی و مکملها
اگر پزشک احتمال بدهد که اگزمای کودک با حساسیت غذایی مرتبط است، ممکن است توصیه کند که برخی مواد غذایی (مثل شیر گاو یا تخممرغ) برای مدتی از رژیم کودک حذف شوند. البته هرگونه تغییر رژیم غذایی باید تحت نظر متخصص انجام شود، زیرا کودکان در حال رشد به مواد مغذی مختلف نیاز دارند. در برخی موارد، مصرف مکملهایی مانند امگا 3، ویتامین D یا پروبیوتیکها (با نظر پزشک) میتواند به کاهش التهاب پوستی کمک کند.
سخن پایانی
اگزما در کودکان، هرچند ظاهری آزاردهنده دارد، اما در بیشتر موارد قابل کنترل و مدیریت است. آگاهی از علتها، شناخت عوامل محرک و رعایت مراقبتهای روزانه میتواند به شکل چشمگیری علائم را کاهش دهد و آرامش بیشتری برای شما و کودکتان بههمراه داشته باشد. اگرچه مسیر درمان نیازمند صبر و پیگیری است، اما شما تنها نیستید؛ بسیاری از مادران تجربهای مشابه داشتهاند و با مراقبت درست، توانستهاند شرایط فرزند خود را بهبود دهند. در این مسیر، همراهی با پزشک و توجه دقیق به واکنشهای بدن کودک، کلید موفقیت شماست.
