شپش سر یکی از مشکلات رایجی است که بسیاری از کودکان در سنین مدرسه با آن مواجه میشوند. اگرچه این مشکل به خودی خود خطری جدی ندارد، اما باعث نگرانی و استرس والدین بهویژه مادران میشود. شناخت علائم، روشهای پیشگیری و درمان شپش میتواند به شما کمک کند تا بهسرعت و با آرامش با این وضعیت برخورد کنید و سلامت و راحتی فرزندتان را حفظ کنید. در این مقاله از سایت کلینیک کودکان در غرب تهران، بهصورت ساده و روان به همه نکات مهم درباره شپش سر کودکان میپردازیم تا نگرانی شما کمتر شود و بتوانید با اطمینان اقدام کنید.
شپش سر
شپش سر کودکان یک حشره کوچک بدون بال است که به موهای کودک میچسبد و از خون کف سر تغذیه میکند. این موجود ریز باعث خارش شدید و تحریک پوست میشود و گاهی خواب کودک را مختل میکند. شپش سر بهخودیخود خطر جدی برای سلامت جسمانی کودک ندارد، اما میتواند باعث ناراحتی و استرس شود. آشنایی با شکل ظاهری، چرخه زندگی و راههای انتقال آن به والدین کمک میکند تا سریعتر مشکل را شناسایی و درمان کنند و از شیوع آن در محیطهای شلوغ مانند مدرسه جلوگیری شود.
روشهای ابتلا به شپش سر
شپش سر کودکان بهطور عمده از طریق تماس مستقیم سر با سر دیگر کودکان منتقل میشود. به طور کلی علل ابتلا به شپش سر عبارتاند از:
- تماس مستقیم با افراد مبتلا: شایعترین راه انتقال شپش سر، تماس مستقیم سر به سر با فرد مبتلا است. این تماس معمولاً در مهدکودکها، مدارس و مکانهای بازی اتفاق میافتد، زیرا کودکان در این محیطها بیشتر در نزدیکی هم هستند.
- اشتراک وسایل شخصی: استفاده مشترک از شانه، برس مو، کلاه، هدبند، حوله یا بالش میتواند موجب انتقال شپش شود. حتی تماس کوتاه با این وسایل کافی است.
- بهداشت شخصی ناکافی: اگرچه شپشها به نظافت فرد وابسته نیستند، ولی شانه کردن منظم موها و مراقبت از بهداشت میتواند خطر انتشار را کاهش دهد.
- موهای بلند و متراکم: کودکانی که موهای بلند، ضخیم یا مجعد دارند، بیشتر در معرض ابتلا به شپش قرار میگیرند، زیرا محیط مناسبی برای حرکت و تخمگذاری شپش فراهم میشود.
- محیطهای پرجمعیت و نزدیک: مکانهایی مانند مدارس، اردوهای تابستانی و کلاسهای ورزشی که کودکان در آنها نزدیک هم هستند، شانس انتقال شپش را افزایش میدهند.
- تماس با لباس و وسایل دیگران: در برخی موارد، شپشها میتوانند از طریق کلاه، روسری یا لباسهای دیگران به کودک منتقل شوند، اگرچه این روش کمتر از تماس مستقیم شایع است.
بهترین درمان شپش سر کودکان
برای درمان شپش سر کودکان باید ترکیبی از روشهای شیمیایی، فیزیکی و مراقبت از محیط انجام شود تا شپشها و تخمهای آن بهطور کامل از بین بروند.
۱. تشخیص دقیق شپش
موها و پوست سر کودک به ویژه پشت گوشها و پشت گردن را کامل برسی کنید. توجه به نشانههای مانند خارش شدید، احساس خزیدن حشرات روی سر، وجود تخمهای سفید یا زرد روی ساقه مو توجه داشته باشید. میتوانید از شانه فلزی مخصوص برای تشخیص شپشهای زنده و تخمها استفاده کنید.
۲. انتخاب درمان مناسب
- شامپو یا لوسیون پرمترین (Permethrin 1%):
این شامپو برای کودکان بالای ۲ ماه مناسب است. هنگام استفاده از این شامپو برای شپش سر کودکان موها را مرطوب کنید، شامپو را به مدت ۱۰ دقیقه روی سر بگذارید و سپس شستشو دهید. درمان را پس از ۷ تا ۱۰ روز تکرار کنید تا شپشهای تازه از تخم درآمده کشته شوند.
- شامپو یا لوسیون پیریمترین (Pyrethrin):
این شامپو برای کودکان بالای ۲ سال مناسب است. شامپو روی موهای خشک یا مرطوب استفاده شود، ۱۰ دقیقه بگذارید و بعد شستشو دهید. درمان مجدد پس از ۷ تا ۱۰ روز ضروری است.
- محلولهای حاوی سیلیکون یا Dimethicone:
این محلول شپشها را خفه میکنند.Dimethicone برای کودکان بالای ۶ ماه مناسب و بدون اثرات جانبی شیمیایی است. طبق دستور، روی موها بمالید و بعد از زمان مشخص بشویید.
- شانه کردن موها
از شانه فلزی دندانهریز مخصوص شپش سر کودکان استفاده کنید. به این منظور موها را به بخشهای کوچک تقسیم کنید و شانه را از ریشه تا نوک مو بکشید. پس از هر بار شانه کردن، شانه را در آب داغ یا دستمال تمیز پاک کنید. تکرار شانه کردن هر ۲ تا ۳ روز به مدت حداقل ۲ هفته ضروری است.
برای درمان و پیشگیری از شپش سر در کودکان میتوانید به دکتر سونا اسلامپور، متخصص کودکان در کلینیک آنا مراجعه کنید تا بهترین راهکارها را دریافت کنید.
متخصص کودکان، فوق تخصص نوزادان و پیرامون تولد
بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی تهران، بورد فوق تخصصی از دانشگاه تهران
- شستشوی وسایل شخصی و محیط
- لباسها، حولهها، ملحفهها: شستشو با آب داغ حداقل ۵۰ درجه سانتیگراد و خشک کردن با حرارت بالا.
- شانهها، برسها، هدبندها: غوطهور کردن در آب داغ یا محلول ضد شپش به مدت ۱۰ دقیقه.
- وسایل غیرقابل شستشو: قرار دادن در کیسه پلاستیکی بسته به مدت دو هفته.
- محیط منزل: تمیز کردن مبلها، صندلیها و صحنههایی که کودک زیاد در آنها بوده است.
- درمان همزمان اطرافیان
- همه اعضای خانواده یا کودکانی که در تماس نزدیک هستند، باید همزمان درمان شوند.
- جلوگیری از چرخه انتقال باعث کاهش احتمال عود شپش میشود.
- پیشگیری از بازگشت شپش
- پرهیز از تماس مستقیم سر به سر با دیگر کودکان.
- عدم استفاده مشترک از شانه، برس، کلاه، هدبند و روبالشی.
- بررسی دورهای سر کودک با شانه فلزی هر هفته.
- کوتاه نگه داشتن یا مرتب شانه کردن موها برای کاهش محیط مناسب برای تخمگذاری شپش.
درمان شیمیایی باید دقیقاً طبق دستور مصرف روی بستهبندی انجام شود. خارش ممکن است پس از درمان ادامه داشته باشد، اما نشاندهنده وجود شپش زنده نیست. در صورت مشاهده عوارض جانبی یا حساسیت، درمان را قطع و با پزشک مشورت کنید.
درمان فوری شپش سر کودکان در خانه
در کنار درمانهای دارویی شپش سر کودکان و مراجعه به پزشک برخی روشهای خانگی نیز میتواند مفید باشد:
شانه کردن موها با شانه فلزی
موها را به بخشهای کوچک تقسیم کنید و از ریشه تا نوک شانه کنید. شانه کردن باید تا از بین رفتن کامل تخمها و شپشها ادامه داشته باشد. شانه را بعد از هر بار استفاده در آب داغ یا الکل ضدعفونی کنید.
شستشوی سریع وسایل شخصی و محیط
لباسها، حولهها و روبالشیها را با آب داغ بشویید و با حرارت بالا خشک کنید. شانهها و برسها را حداقل ۱۰ دقیقه در آب داغ یا محلول ضد شپش قرار دهید. وسایل غیرقابل شستشو را در کیسه پلاستیکی بسته به مدت دو هفته نگهداری کنید.
درمان همزمان خانواده
هر کسی که با کودک در تماس نزدیک است، همزمان درمان شود تا چرخه انتقال قطع شود.
پیشگیری فوری از بازگشت
از تماس سر به سر با دیگران جلوگیری کنید. از وسایل شخصی مشترک استفاده نکنید. موهای کودک را مرتب شانه کنید و سر او را هفتهای یک بار بررسی کنید.
سخن پایانی
شپش سر کودکان یکی از مشکلات شایع است که با تشخیص سریع و درمان مناسب قابل کنترل و ریشهکن شدن است. استفاده همزمان از درمانهای شیمیایی یا فیزیکی، شانه کردن منظم موها، شستشوی وسایل شخصی و مراقبت از محیط، مهمترین گامها برای از بین بردن شپش و جلوگیری از بازگشت آن محسوب میشوند. والدین با رعایت پیشگیریهای ساده مانند جلوگیری از تماس مستقیم سر به سر و عدم استفاده مشترک از وسایل شخصی میتوانند خطر ابتلای مجدد را به حداقل برسانند و سلامت و آرامش کودک خود را حفظ کنند.
