جهش رشدی نوزادان به دورههای خاصی از زمان اشاره دارد که در آن نوزادان به طور ناگهانی و قابل توجهی در رشد جسمی و ذهنی خود پیشرفت میکنند. این جهشها معمولاً در مراحل مختلف زندگی نوزاد اتفاق میافتند و میتوانند به صورت تغییرات سریع در وزن، قد، یا تواناییهای حرکتی و شناختی خود را نشان دهند. این دورهها معمولاً در سنین مشخصی از جمله ۲-۳ ماهگی، ۶ ماهگی، ۹ ماهگی، و ۱۲ ماهگی رخ میدهند. در سالهای ابتدایی زندگی نوزاد رشد و تغییرات جسمی و ذهنی با سرعت زیادی اتفاق میافتد و این تغییرات در زندگی روزمره به چشم نمیاید اما ممکن است گاهی این تغییرات موجب تعجب و شگفتی والدین شود. نوزاد در ماههای اولیه بعد از تولد به طور ناگهانی رشد حرکتی، جسمی و حتی احساسیاش را به مرحلهای جدید میرساند. این جهشهای رشدی نقاط عطفی هستند که میتوانند الگوهای خواب، تغذیه و رفتار نوزاد را تغییر دهند. این تغییرات ممکن است گاهی موجب نگرانی والدین میشود؛ بنابراین آگاهی کامل از مراحل جهش رشدی نوزادان میتواند به عبور از این دوران کمک زیادی کند. در این مقاله از سایت به بهترین کلینیک کودکان تهران به این موضوع بیشتر می پردازیم.
جهش رشدی چیست؟
از زمان تولد بدن انسان دچار تغییرات فیزیکی زیادی میشود که از دوران نوزادی تا نوجوانی اتفاق میافتد و در هر دوره نشانههای خاصی دارد. تغییراتی که شامل افزایش سریع قد عضلات و تغییرات وزن است جهش رشد فیزیکی گفته میشود.
جهش رشدی نوزادان و نوجوانان میتواند باعث تغییراتی در الگوی خواب و تغییرات رفتاری نیز شود که بیشتر از تغییرات فیزیکی در روزمره قابلتوجه است. ویژگیهای اصلی جهش رشدی عبارتاند از:
- تغیر ناگهانی قد و وزن
- افزایش اشتها
- خواب بیشتر
- تغییرات خلقوخو
- درد حاصل از رشد قدی در استخوانها و ماهیچهها
- تغیر سایز لباسها در فواصل زمانی کوتاه
در طول جهش رشدی کودک و نوجوان به دلیل تغییرات رفتاری دچار پرخاش و یا بدخلقی شوند که در این زمان ممکن است فرزندتان نیاز به توجه بیشتری داشته باشند.
نشانههای جهش رشدی نوزادان
نوزادان در اولین سال بعد از تولد بیشتران تغییرات و جهشهای رشدی را تجربه میکنند. نوزادان به صورت پیوسته در حال رشد هستند؛ اما ممکن است در مقطع زمانی خاصی شاهد یک جهش رشد کوتاه اما قابل توجه باشید.
تولد تا 3 ماهگی
در سه ماه اول بعد از تولد اولین جهش رشدی نوزادان اتفاق میافتد، الگو تغذیه نوزاد تغیر میکند و زود به زود گرسنه میشوند. نوزاد ناگهانی احساس گرسنگی میکند و دفعات خوردن شیر بیشتر میشود. همچنین الگوی خواب نیز تغیر میکند، ممکن است نوزاد بیشتر بخوابد تا انرژی لازم برای رشد را تأمین کند و یا دچار بی قراری نوزاد بیشتر میشود و کمتر از قبل میخوابد. در این دوره نوزادان بیشتر به چهرهها، صداها و محیط اطراف خود توجه میکنند و شروع به واکنشهای آگاهانهتر نسبت به محیط مینمایند.
3 تا 6 ماهگی
جهش رشدی کودک در این بازه بیشتر در حوزه مهارتهای حرکتی و اجتماعی است. وزن و قد نوزاد به سرعت افزایش میابد و تمایل به شیر خوردن در شب افزایش پیدا میکند. آنها معمولاً در طول روز کلافهتر هستند و نیاز به توجه بیشتری از سوی والدین دارند. نوزادان بیشتر به چهرهها، صداها و محیط اطراف خود توجه میکنند و شروع به واکنشهای آگاهانهتر نسبت به محیط مینمایند. نوزاد میتواند غلت بزند، سرش را کنترل کند یا حتی دستهایش را برای گرفتن اشیا به کار گیرد.
6 تا 9 ماهگی
استقلال کودک در این مرحله بیشتر میشود و شروع به حرکت میکنند ممکن است تلاش کنند تا بنشینند و یا شروع به خزیدن روی زمین کنند. نوزاد در این دوره ممکن است آواهای مانند ماما و بابا را بیان کند؛ اما مفهوم این کلمات را درک نمیکند. اضطراب جدایی از والدین نیز در این سه ماه شروع میشود و نوزاد ممکن است با متوجه شدن غیبت والدین بیقراری کند و احساس ناآرامی نشان دهد.
9 تا 12 ماهگی
در آستانه یکسالگی، نوزادان تغییرات چشمگیری در تواناییهای حرکتی و شناختی خود تجربه میکنند؛ مانند ایستادن و قدمهای اولیه. نوزادان سعی میکنند روی پای خود بایستند و ممکن است اولین قدمهای خود را بردارند. آنها به بازیهای سادهای مثل قایمموشک یا اشاره به اشیا علاقه نشان میدهند و در آنها مشارکت میکنند. همچنین نوزادان به نامها و دستورات ساده پاسخ میدهند و به اشیای آشنا اشاره میکنند.
در ادامه جهشهای رشدی تا 18 ماهگی، دایره لغات کودک افزایش میابد و شروع به راه رفتن میکند و قد و وزن او تغییرات زیادی خواهد کرد. باید دقت داشته باشید که هر کودک الگوی رشدی خاص خود را دارد و نباید نگران تفاوتهای جزئی در زمانبندی این جهشها باشید.
دوران جهش رشدی نوزادان چه تأثیری در خواب آنها دارد؟
دوران جهش رشدی نوزادان تأثیرات چشمگیری بر الگوی خواب آنها دارد. در این دوره، نوزادان به خواب بیشتری نیاز دارند، زیرا بدن آنها مشغول تولید هورمونهای رشد است که عمدتاً در زمان خواب ترشح میشود. این افزایش نیاز به خواب به نوزاد کمک میکند تا انرژی لازم برای رشد سریع جسمی و ذهنی خود را تأمین کند.
با این حال، این دوره برای والدین میتواند چالشبرانگیز باشد. نوزادان ممکن است بیشتر در طول شب بیدار شوند و نیاز به تغذیه بیشتری داشته باشند، زیرا تغییرات متابولیکی و افزایش گرسنگی خواب آنها را نامنظم میکند. خوابهای کوتاهتر و پراکندهتر نیز از دیگر ویژگیهای این مرحله است. علاوه بر این، مغز نوزاد در حال پردازش مهارتهای جدید مانند حرکت یا شناخت اشیا است که این فعالیتهای ذهنی میتواند خواب او را مختل کند.
چگونه میتوان در دوران جهش رشدی به نوزادان کمک کرد؟
دوران جهش رشدی نوزادان نیازمند توجه و مراقبت بیشتری است. والدین میتوانند با افزایش وعدههای تغذیه، پاسخگویی به گرسنگی نوزاد را مدیریت کنند. حفظ برنامه خواب منظم و ایجاد محیطی آرام و مناسب برای خواب، کمک میکند تا نوزاد راحتتر به خواب رود. توجه به نیازهای عاطفی، مثل در آغوش گرفتن و نوازش کردن، باعث کاهش استرس و بیقراری نوزاد میشود. بازیهای ساده و مناسب سن نیز میتواند به تخلیه انرژی و تقویت مهارتهای جدید کمک کند. در دوران جهش رشدی کودک باید صبور باشید و در کنار توجه و مراقبت از خود مراقب سلامت خود نیز باشید و به اندازه کافی استراحت کنید.
نکات مهم در دوران جهش رشدی نوزادان
به عنوان والدین یک نوزاد بهتر است آگاهی کاملی از تمامی مراحل جهش رشدی کودکان داشته باشید و روشهای کمک به نوزاد را نیز بیاموزید. در کنار مطالعه به نکات زیر توجه داشته باشید:
- جهش رشدی کودکان با هم متفاوت است و از مقایسه کودک خود با بقیه پرهیز کنید.
- از لباسهای راحت و متناسب با اندازه نوزاد استفاده کنید.
- به نیازهای غذایی و عاطفی کودک خود توجه کنید.
- بهتر است زیر نظر یک متخصص کودک روند رشد نوزاد را زیر نظر داشته باشید.
- صبور باشید و به دلیل بیقراریهای کودک خود دچار نگرانی و استرس نشوید.
- بازی و تعامل بیشتر با نوزاد به رشد بیشتر حسی و شناختی او کمک میکند.
با رعایت این نکات، میتوانید از دوران جهش رشدی نوزاد خود به خوبی عبور کرده و به رشد سالم او کمک کنید.
سخن پایانی
جهش رشدی نوزادان هیجانانگیز و در عین حال چالشبرانگیز برای والدین است و معمولاً همراه با علایمی است که شما را از شرایط کودک آگاه میکند. این دورهها، نشانهای از رشد طبیعی و سالم کودک هستند. با آگاهی، صبر و مراقبت مناسب، میتوانید این مراحل را با موفقیت پشت سر بگذارید. برای درک بهتر از شرایط نوزاد میتوانید از جدول رشد استفاده کنید و تغییرات وزن، قد و اندازههای مانند دور سر نوزاد را اندازه گرفته و در جدول ثبت کنید. به یاد داشته باشید که هر نوزاد منحصر به فرد است و ممکن است الگوی رشد متفاوتی داشته باشد، بهترین راه اطمینان از سلامت نوزاد در دوران جهشهای رشدی مراجعه به متخصص اطفال است.
