علت و درمان زردی نوزاد چیست؟ آیا زردی خطرناک است؟

زردی یکی از مشکلات شایع در نوزادان تازه متولد شده است. اما آیا این یک مسئله جدی است یا بخشی از فرآیند طبیعی رشد؟ زردی نوزادان، که در دنیای پزشکی به عنوان “هیپربیلی‌روبینمی نوزادی” شناخته می‌شود، یکی از شایع‌ترین نگرانی‌ها در روزهای ابتدایی زندگی نوزاد است.

اما چرا این اتفاق می‌افتد؟ چرا بیلی‌روبین، این رنگدانه زردرنگ، در بدن نوزاد به میزان غیرمعمول افزایش پیدا می‌کند؟ آیا راهی وجود دارد که بتوانیم سریع‌تر این وضعیت را کنترل کنیم؟ در این مقاله از درمانگاه اطفال آنا، پاسخ همه این پرسش‌ها را خواهیم داد و شما را با دلایل، پیامدها و راهکارهای مؤثر برای مدیریت زردی نوزاد آشنا خواهیم کرد. با ما همراه باشید!

علائم زردی نوزاد چیست؟

علائم زردی نوزادان شامل پوست و چشم‌های زرد رنگ، دو شاخه ای شدن ادرار و گاهی اوقات بی‌اشتهائی می‌شود. برای تشخیص و درمان زردی، پزشک ممکن است تست‌های خونی انجام دهد و در صورت لزوم، اقدامات درمانی مانند فوتوتراپی یا تعویض خون را توصیه کند.

مراقبت و نظارت دقیق از سوی پزشکان اهمیت زیادی در پیشگیری از مشکلات بیشتر زردی نوزادان دارد.برای مراجعه به فوق تخصص نوزاد میتوانید به کلینیک کودکان آنا مراجعه کنید.

در صورتی که درباره زردی نوزاد خود نگران هستید، می توانید با پزشکان ما در کلینیک فوق تخصصی کودکان آنا تماس بگیرید:

چگونه متوجه زردی نوزادان شویم؟

در روزهای اولیه پس از تولد، توجه دقیق به تغییرات ظاهری نوزاد می‌تواند به شما کمک کند تا زردی را سریع‌تر تشخیص دهید. برای ارزیابی وضعیت نوزاد خود، این راهکارها را دنبال کنید:

1. بررسی پوست و چشم‌ها زیر نور طبیعی: نوزاد را در یک محیط با نور طبیعی قرار دهید و به رنگ پوست و چشم‌های او دقت کنید. اگر پوست یا سفیدی چشم‌های او زرد به نظر می‌رسد، این ممکن است علامتی از زردی باشد.
2. مشاهده رنگ ادرار: ادرار نوزاد باید شفاف یا کمرنگ باشد. اگر ادرار زرد تیره شده یا “دوشاخه” به نظر می‌رسد (یک لایه زرد جداگانه روی آن ایجاد شده)، احتمالاً بیلی‌روبین خون نوزاد افزایش یافته است.
3. توجه به رنگ دهان و ناخن‌ها: به ترشحات دهان و رنگ ناخن‌های نوزاد توجه کنید. اگر این بخش‌ها زردرنگ باشند، ممکن است نشان‌دهنده وجود زردی باشد.

در صورت مشاهده هر یک از این علائم، بدون تأخیر به پزشک نوزاد مراجعه کنید. پزشک با استفاده از ابزارهای تشخیصی مناسب و آزمایش سطح بیلی‌روبین، وضعیت نوزاد را بررسی کرده و در صورت لزوم درمان مناسب را آغاز خواهد کرد.

زردی نوزاد باید چند باشد؟

درجه زردی نوزاد طبق میزان بیلی روبین خون اندازه گیری می شود. اما زردی نوزاد باید چند باشد؟

• سطح بیلی‌روبین ۱۰ یا پایین‌تر: اگر سطح بیلی‌روبین نوزاد ۱۰ یا پایین‌تر باشد، زردی معمولاً در محدوده طبیعی است و خفیف است. در این الت نظارت پزشک لازم است.
• سطح بیلی‌روبین ۱۳ تا ۱۵: در صورتی که سطح بیلی‌روبین به ۱۳ یا بیشتر برسد، وضعیت نوزاد نیاز به توجه پزشکی و استفاده از فوتوتراپی (نور درمانی) دارد.
• سطح بیلی‌روبین بالاتر از ۱۷: اگر سطح بیلی‌روبین از ۱۷ میلی‌گرم در دسی‌لیتر بالاتر باشد، زردی نوزاد خطرناک است و به درمان جدی نیاز دارد. در این شرایط، درمان‌های پیشرفته‌تری مانند تعویض خون (انعقاد) ممکن است ضروری باشد.

چه زمانی زردی نوزاد خطرناک است؟

اگر در روزهای ابتدایی پس از تولد، درجه زردی به بازه‌ای بین ۱۳ تا ۱۴ یا حتی ۱۵ تا ۱۷ برسد، نیاز به مداخله پزشکی فوری وجود دارد. درجه زردی بالاتر از 17 خطرناک است و عواقب جدی برای سلامت نوزاد به وجود می آورد و اقدامات درمانی باید بلافاصله انجام شود.

همچنین موارد زیر می توانند نگران کننده باشند:

1. ظهور زردی در ۲۴ ساعت اول تولد: اگر زردی در ۲۴ ساعت نخست پس از تولد ظاهر شود، می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات جدی مانند ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد باشد و نیازمند بررسی فوری پزشکی است.

2. سطح بالای بیلی‌روبین در خون: در نوزادان کامل، اگر سطح بیلی‌روبین غیرمستقیم به بیش از ۱۲ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر برسد، زردی نیازمند توجه پزشکی است. در نوزادان نارس، این حد به ۱۵ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر کاهش می‌یابد.

3. گسترش زردی به نواحی پایین‌تر بدن: اگر زردی از صورت به سمت شکم، دست‌ها و پاها گسترش یابد، نشان‌دهنده افزایش سطح بیلی‌روبین و نیازمند ارزیابی پزشکی است.

4. تداوم زردی بیش از دو هفته: اگر زردی بیش از ۱۴ روز ادامه یابد، به‌ویژه در نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می‌کنند، باید توسط پزشک بررسی شود.

5. نوزاد با وزن بالای ۴ کیلو و دیابت بارداری مادر: نوزادانی که در بارداری با دیابت مادر به دنیا می‌آیند و وزنشان بیشتر از ۴ کیلوگرم است، بیشتر در معرض خطر زردی هستند. این نوزادان ممکن است به دلیل مشکلات در پردازش بیلی‌روبین به طور طبیعی، دچار زردی شوند.

6. علائم همراه نگران‌کننده: بی‌حالی، کاهش اشتها، خواب‌آلودگی غیرطبیعی یا گریه‌های شدید می‌توانند نشان‌دهنده شدت زردی باشند و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند.

دکتر سونا اسلام پور در مورد زردی نوزادان توصیه میکنند که حتما زیر نظر فوق تخصص نوزادان به درمان زردی بپردازید. در صورت نیاز به کمک می توانید از طریق راه های زیر با دکتر در ارتباط باشید:

علت زردی نوزاد از چیست؟

زردی نوزاد یا هیپربیلیروبینمی نوزادی، به افزایش بیلی‌روبین در خون نوزاد گفته می‌شود که باعث زرد شدن پوست و چشم‌ها می‌شود. بیلی‌روبین یک پیگمان زرد رنگ است که در هنگام تجزیه طبیعی سلول‌های قرمز خون ایجاد می‌شود.

علل اصلی زردی نوزاد:

1. تجزیه سریع‌تر گلبول‌های قرمز: نوزادان به‌طور طبیعی در ابتدا تعداد بیشتری از گلبول‌های قرمز دارند و این گلبول‌ها با سرعت بیشتری تجزیه می‌شوند، به همین دلیل سطح بیلی‌روبین افزایش می‌یابد.
2. کبد نارس: کبد نوزاد در روزهای اول زندگی هنوز به‌طور کامل رشد نکرده و قادر به پردازش سریع بیلی‌روبین نیست. این امر باعث تجمع بیلی‌روبین در خون می‌شود.
3. زردی فیزیولوژیک: این نوع زردی معمولاً در نوزادان سالم دیده می‌شود و به‌طور طبیعی در روزهای اول یا دوم زندگی ایجاد می‌شود. اغلب پس از چند روز یا یک هفته برطرف می‌شود.
4. زردی غیر فیزیولوژیک: این نوع زردی می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود، از جمله مشکلاتی مانند عفونت‌ها، ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد، کم‌خونی و اختلالات کبدی.
5. زردی ناشی از شیر دادن: در برخی نوزادان، زردی ممکن است به‌خاطر مشکلاتی در روند تغذیه مانند شیر مادر ناکافی ایجاد شود که در این صورت بهبود وضعیت نوزاد با افزایش شیر دهی امکان‌پذیر است.

چگونه زردی نوزاد را درمان کنیم؟

برای درمان زردی نوزادان، روش‌های مختلفی وجود دارد که بسته به شدت وضعیت نوزاد انتخاب می‌شوند. در برخی موارد، درمان‌های ساده و غیرتهاجمی مانند افزایش شیردهی یا استفاده از نور درمانی کافی هستند. اما در موارد شدیدتر، نیاز به روش‌های تخصصی‌تری همچون تعویض خون یا درمان‌های دارویی خواهد بود. در ادامه این راهکار ها را برای شما توضیح داده ایم:

فوتوتراپی (نوردرمانی)

فوتوتراپی یا نوردرمانی یکی از رایج‌ترین و مؤثرترین روش‌های درمان زردی نوزادان است. در این روش، نوزاد تحت نور آبی-سبز خاصی قرار می‌گیرد که باعث تبدیل بیلی‌روبین زرد رنگ به شکلی می‌شود که به راحتی از بدن نوزاد دفع شود. این نور به طور مؤثری با شکستن بیلی‌روبین در خون نوزاد کمک می‌کند و از طریق پوست جذب می‌شود. معمولاً نوزاد در این روش به مدت چند ساعت تحت نور قرار می‌گیرد و پس از مدتی سطح بیلی‌روبین کاهش می‌یابد.

تعویض خون

در برخی از موارد شدید زردی، زمانی که سطح بیلی‌روبین بسیار بالا باشد و روش‌های دیگر مانند فوتوتراپی کافی نباشد، پزشکان ممکن است از روش تعویض خون استفاده کنند. در این روش، بخشی از خون نوزاد که دارای سطح بالای بیلی‌روبین است، با خون تازه و سالم جایگزین می‌شود. این عمل باعث کاهش سریع بیلی‌روبین در خون نوزاد می‌شود و به او کمک می‌کند تا از عوارض شدیدتر زردی جلوگیری کند. این روش معمولاً در بیمارستان و تحت نظر متخصصین انجام می‌شود.

افزایش شیردهی

تغذیه مناسب یکی از مهم‌ترین عوامل در درمان زردی نوزادان است. افزایش تعداد دفعات شیردهی باعث می‌شود که نوزاد مقدار بیشتری مایعات و مواد مغذی دریافت کند. این کار کمک می‌کند تا بدن نوزاد سریع‌تر بیلی‌روبین اضافی را از طریق مدفوع دفع کند. همچنین، تغذیه مکرر به عملکرد بهتر کبد نوزاد کمک می‌کند و روند درمان زردی را تسریع می‌بخشد. در برخی موارد، شیر مادر یا شیر مصنوعی می‌تواند به کاهش زردی نوزاد کمک کند.

پیگیری مراقبت‌های پزشکی

مراقبت‌های پزشکی پیوسته و منظم برای مدیریت زردی نوزاد ضروری است. پزشک ممکن است برای نظارت بر وضعیت نوزاد، تست‌های خون منظم انجام دهد تا سطح بیلی‌روبین در خون نوزاد را بررسی کند. اگر سطح بیلی‌روبین بالا باشد، پزشک بر اساس نتایج آزمایشات ممکن است تغییراتی در روش درمان اعمال کند. پیگیری دقیق از جانب پزشک کمک می‌کند تا مطمئن شویم که درمان به درستی پیش می‌رود و نوزاد در مسیر بهبودی قرار دارد.

سریع ترین راه درمان زردی نوزاد در خانه

سریع ترین راه درمان نوزاد به صورت خانگی، قرار دادن نوزاد در معرض نور طبیعی خورشید، اصلاح رژیم غذایی مادر، افزایش شیردهی به نوزاد و افزایش تغذیه نوزاد با مکمل هایی مثل شیرخشک است. در برخی موارد پزشک به شما توصیه می کند تا از مهتابی های مخصوص در خانه استفاده کنید. تشخیص مناسب ترین راهکار درمان زردی فقط به عهده پزشک است و نباید سر خود و در خانه انجام شود.

ایا زردی نوزاد یک ماهه خطرناک است؟

زردی نوزاد یک ماهه می‌تواند نگران‌کننده باشد، زیرا معمولاً باید در هفته‌های اول زندگی کاهش یابد. اگر پس از یک ماه هنوز زردی ادامه دارد یا بدتر می‌شود، ممکن است نشانه‌ای از مشکلات کبدی، صفراوی یا اختلالات خونی باشد. در این صورت، نیاز به ارزیابی و درمان پزشکی فوری دارد. توصیه می‌شود برای بررسی دقیق‌تر به پزشک مراجعه کنید تا علت اصلی و روش درمان مشخص شود.

زردی نوزاد 20 روزه باید چند باشد؟

زردی نوزاد 20 روزه باید تحت کنترل دقیق قرار گیرد. معمولاً در نوزادان سالم، زردی در روزهای اول پس از تولد طبیعی است و به‌طور معمول پس از دو هفته بهبود می‌یابد. اما اگر زردی نوزاد 20 روزه ادامه یابد یا شدت بیشتری پیدا کند، ممکن است نشان‌دهنده مشکل دیگری مانند اختلالات کبدی یا صفراوی باشد. سطح بیلی‌روبین در خون نوزاد باید کمتر از 12-13 میلی‌گرم در دسی‌لیتر باشد؛ در صورتی که این سطح بیشتر از این مقدار شود، نیاز به درمان مانند فوتوتراپی خواهد بود. برای اطمینان، بهتر است با پزشک مشورت کنید.

کدام قطره خارجی برای بهبود زردی نوزاد خوب است؟

برای درمان زردی نوزاد، استفاده از قطره‌های خوراکی حاوی عصاره گیاه شیرخشت (مانند بیلی ناستر) و ترنجبین توصیه می‌شود. این قطره‌ها با کاهش سطح بیلی‌روبین خون نوزاد، به بهبود زردی کمک می‌کنند. این قطره ها باید حتما زیر نظر دکتر مصرف شوند.

• قطره بیلی ناستر: این قطره حاوی عصاره شیرخشت است و به کاهش بیلی‌روبین خون نوزاد کمک می‌کند. مقدار مصرف معمولاً به ازای هر کیلوگرم از وزن بدن، ۳ تا ۵ قطره، سه بار در روز است. توصیه می‌شود تحت نظر پزشک مصرف شود.
• قطره ترنجبین: ترنجبین یکی از نسخه‌های گیاهی مؤثر برای درمان زردی است. مدت استفاده از ترنجبین معمولاً بین ۶ تا ۱۰ روز است و اگر به‌درستی استفاده شود، درمان بی‌خطر و مؤثری خواهد بود.

شیردهی مادر چه تاثیری در زردی نوزاد دارد؟

شیردهی مادران نقش بسیار حیاتی در کاهش خطر زردی نوزادان ایفا می‌کند. شیر مادر، به عنوان یک منبع غنی از انواع مختلف مواد مغذی، به بهبود سلامت نوزادان کمک می‌کند و می‌تواند تأثیر مثبتی در پیشگیری از زردی داشته باشد.

• آنتی‌اکسیدان‌ها و مواد مغذی : شیر مادر آنتی‌اکسیدان‌ها و مواد مغذی مانند ویتامین E و C را فراهم می‌کند که به مقابله با استرس اکسیداتیو و کاهش اثرات زردی کمک می‌کنند.
• ترشحات طبیعی در شیر مادر: ترشحات طبیعی مادر حاوی مواد مختلفی هستند که به تنظیم سطح بیلی‌روبین در بدن نوزاد کمک می‌کنند و از افزایش ناگهانی آن جلوگیری می‌کنند.
• اتصال نزدیک مادر و نوزاد : خود فرآیند شیردهی و اتصال نزدیک مادر با نوزاد، به تقویت سیستم ایمنی نوزاد و کاهش خطر عفونت‌ها کمک کرده و در نتیجه، به پیشگیری از زردی نوزادان کمک می‌کند.

با توجه به این موارد، ترویج شیردهی و ارتباط مستمر مادران با نوزادان خود می‌تواند به عنوان یک راهکار مؤثر در کاهش خطر زردی نوزادان مطرح شود.

نکات اساسی برای والدین در مورد زردی نوزادان

زردی نوزادان ممکن است موقتی باشد و بدون درمان خود به خود برطرف شود، اما در برخی موارد نیاز به توجه ویژه و درمان دارد. برای والدین مهم است که این نکات را در نظر داشته باشند:

• مشاهده نشانه‌ ها : آگاهی از نشانه‌های زردی از جمله زرد شدن پوست و چشم‌ها، نیازمندی به تغییر رنگ ادرار و ترشحات ناخن می‌باشد.
• تغذیه مناسب : اطمینان از ارتباط نوزاد با شیر مادر و تأکید بر شیرخوارگی منظم و کافی، به کنترل سطح بیلی‌روبین و جلوگیری از زردی کمک می‌کند.
• مراقبت در محیط نور : اطمینان از ارتباط نوزاد با نور طبیعی و محیط‌های دارای نور مناسب به کاهش خطر زردی کمک می‌کند.
• زمانی برای مراجعه به پزشک : در صورت مشاهده نشانه‌های زردی یا هر ابهامی، باید بی‌درنگ به پزشک مراجعه کرد تا تشخیص دقیق گرفته و در صورت لزوم، درمان انجام شود.
• پیگیری مراقبت‌های پزشکی : اطمینان از پیگیری منظم و پیشنهادات پزشک در خصوص تست‌های خونی و اقدامات درمانی مورد نیاز.
• با رعایت این نکات، والدین می‌توانند بهبود و پیشگیری از زردی نوزاد را تسهیل کرده و به سلامت و راحتی کودک خود اهمیت بیشتری بدهند.

سخن آخر 

زردی نوزادان در بیشتر موارد طبیعی و موقتی است و بیشتر مواقع نیازی به نگرانی عمیق نیست. اما، اگر زردی به طور مداوم افزایش یابد، مداومت کند یا با علائم دیگری همراه باشد، حتماً به پزشک مراجعه کنید. پزشک شما می‌تواند تشخیص دقیقی برای زردی نوزادتان قائل شود و در صورت لزوم، درمان مناسب را تجویز کند. همواره بهتر است از مشاوره و راهنمایی پزشکان و پرستاران متخصص استفاده کنید تا بتوانید بهترین مراقبت‌ها را برای نوزاد خود فراهم کنید.

پرسش های شما