شب ادراری در کودکان یکی از مشکلات رایج در کودکان است که میتواند نگرانیهایی برای والدین ایجاد کند. این موضوع معمولاً به دلایل مختلفی از جمله رشد طبیعی کودک، عوامل ژنتیکی یا مسائل روانی رخ میدهد. شب ادراریدر بیشتر موارد با گذر زمان برطرف میشود، اما در برخی موارد نیاز به بررسی و پیگیری دارد. آگاهی از علتها و روشهای برخورد مناسب میتواند به والدین در مدیریت این مسئله کمک کند. این مقاله، به بررسی علت شب ادراری در کودکان، روشهای درمان خانگی و زمان مراجعه به پزشک متخصص کودکان میپردازیم.
متخصص کودکان، فوق تخصص نوزادان و پیرامون تولد
بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی تهران، بورد فوق تخصصی از دانشگاه تهران
شب ادراری در کودکان
شب ادراری در کودکان یکی از مشکلات رایج دوران کودکی است که به معنای ناتوانی در کنترل ادرار هنگام خواب میباشد. این مشکل میتواند به دلایل مختلفی از جمله تأخیر در رشد مثانه، عوامل ژنتیکی، مسائل روانشناختی یا مشکلات پزشکی رخ دهد. در بیشتر موارد، شب ادراری با افزایش سن کودک بهبود مییابد، اما در برخی کودکان ممکن است نیاز به بررسیهای بیشتر و درمان داشته باشد.
انواع شب ادراری
شب ادراری در کودکان را میتوان به دو نوع اصلی تقسیم کرد: شب ادراریاولیه و شب ادراریثانویه. این دو نوع تفاوتهایی در علت و نحوه درمان دارند.
1. شب ادراری اولیه (Primary Nocturnal Enuresis)
این نوع زمانی رخ میدهد که کودک از ابتدا کنترل ادرار در شب را به دست نیاورده است. یعنی از دوران نوزادی تا سنین بالاتر، هیچ دوره خشکی شبانهای نداشته است. علل شب ادراریاولیه عبارتاند از:
- رشد کندتر مثانه و سیستم عصبی، که باعث عدم توانایی در کنترل ادرار هنگام خواب میشود.
- عوامل ژنتیکی؛ اگر والدین در کودکی شب ادراریداشتهاند، احتمال بروز آن در فرزند بیشتر است.
- کمبود هورمون ضدادراری (ADH)، که وظیفه کاهش تولید ادرار در شب را بر عهده دارد.
- خواب عمیق که باعث میشود کودک احساس نیاز به دفع ادرار را متوجه نشود.
2. شب ادراری ثانویه (Secondary Nocturnal Enuresis)
این نوع شب ادراری در کودکانی دیده میشود که قبلاً حداقل ۶ ماه یا بیشتر کنترل ادرار داشتهاند، اما دوباره دچار شب ادراریشدهاند. علل شب ادراریثانویه عبارتاند از:
- استرسهای روحی و تغییرات زندگی مانند تولد خواهر یا برادر جدید، مشکلات خانوادگی یا مدرسه.
- عفونتهای ادراری که باعث افزایش تحریکپذیری مثانه میشوند.
- یبوست شدید، که میتواند بر عملکرد مثانه تأثیر بگذارد.
- بیماریهایی مانند دیابت یا مشکلات کلیوی که باعث افزایش تولید ادرار میشوند.
بیشتر بخوانید: درمان سریع اسهال کودکان
درمان فوری شب ادراری کودکان
اگرچه درمان قطعی شب ادراری در کودکان به زمان نیاز دارد، اما برخی روشها مانند تجویز دارو مانند دسموپرسین میتوانند به کاهش سریع آن کمک کنند. روشهای درمان فوری شب ادراری عبارتاند از:
- کاهش مصرف مایعات قبل از خواب: دو تا سه ساعت قبل از خواب، نوشیدن آب و نوشیدنیهای کافئیندار محدود شود.
- تخلیه کامل مثانه پیش از خواب: کودک را تشویق کنید که دوبار قبل از خواب به دستشویی برود (یکبار قبل از خواب و یکبار چند دقیقه بعد).
- بیدار کردن در نیمهشب: اگر شب ادراری در ساعت مشخصی رخ میدهد، کودک را کمی قبل از آن بیدار کنید.
- مصرف داروهای تجویزی (در صورت لزوم): داروهایی مانند دسموپرسین با کاهش تولید ادرار در شب، میتوانند بهصورت موقت مشکل را کنترل کنند (تحت نظر پزشک).
درمان خانگی شب ادراری کودکان
روشهای خانگی طبیعی مانند استفاده از خوراکی های گرم مانند مصرف عسل و دارچین و یا دمنوشهای گیاهی مانند زنجبیل میتوانند در کاهش شب ادراری در کودکان مؤثر باشند. برخی از این راهکارها عبارتاند از:
- مصرف عسل: قبل از خواب یک قاشق عسل به کودک بدهید؛ عسل به حفظ آب در بدن و کاهش تولید ادرار شبانه کمک میکند.
- دمنوشهای گیاهی آرامبخش: دمنوش بابونه، رازیانه یا سنبلالطیب به کاهش اضطراب و تنظیم عملکرد مثانه کمک میکنند.
- ماساژ با روغن زیتون: ماساژ آرام ناحیه شکم با روغن زیتون ولرم قبل از خواب میتواند به بهبود عملکرد مثانه کمک کند.
- تمرینات تقویت مثانه: کودک را تشویق کنید که طی روز برای مدت کوتاهی ادرار خود را نگه دارد تا ظرفیت مثانه افزایش یابد.
- کاهش استرس و ایجاد محیطی آرام: استرس میتواند شب ادراری را تشدید کند، بنابراین قبل از خواب از روشهایی مانند قصهگویی، نقاشی یا بازیهای آرامشبخش استفاده کنید.
بیشتر بخوانید: بهترین دکتر ختنه در تهران
شربت برای شب ادراری کودکان
شربت دسموپرسین که تحت نظر پزشک تجویز میشود، تولید ادرار در شب را کاهش میدهد. شربتهای گیاهی حاوی رازیانه، بابونه و سنبلالطیب نیز میتوانند به تقویت مثانه و آرامش کودک کمک کنند. همچنین، شربت عسل و زعفران، به دلیل خواص آرامبخش و تنظیمکنندگی عملکرد کلیه، میتواند به کاهش شب ادراری کمک کند.
درمان فوری شب ادراری طب سنتی
شبادراری در کودکان امری رایج است و معمولاً با رشد کودک برطرف میشود. در کنار روشهای پزشکی، برخی راهکارهای طبیعی میتوانند به کاهش این مشکل کمک کنند.
۱. خوراکیهای مفید
مواد غذایی با طبع گرم مثل عسل، گردو و کشمش میتوانند به تقویت مثانه کمک کنند. موز نیز یکی از میوههای مفید برای کاهش شبادراری است.
۲. پرهیز از خوراکیهای محرک
مصرف قهوه، شکلات، نوشابه و غذاهای سرد مانند دوغ و هندوانه میتواند شبادراری را تشدید کند. بهتر است این مواد را در رژیم غذایی کودک کاهش دهید.
۳. دمنوشهای آرامبخش
دمنوشهایی مانند سنبلالطیب و گل ختمی میتوانند در آرامش کودک و کنترل مثانه مؤثر باشند، اما بهتر است قبل از مصرف با پزشک مشورت کنید.
۴. اصلاح عادتهای روزانه
- کاهش مصرف مایعات قبل از خواب
- ایجاد محیطی آرام و بدون استرس برای کودک
- استفاده از چراغ خواب ملایم برای دسترسی راحت به سرویس بهداشتی
هنگام شبادراری کودک، والدین چه رفتاری داشته باشند؟
شبادراری در کودکان مسئلهای طبیعی است که میتواند برای والدین و کودک چالشبرانگیز باشد. واکنش مناسب والدین نقش کلیدی در مدیریت این موضوع و کاهش استرس کودک دارد. در اینجا نکاتی کاربردی برای برخورد درست با شبادراری کودک آورده شده است:
- آرامش خود را حفظ کنید
سرزنش، تنبیه یا نشان دادن ناراحتی میتواند اضطراب کودک را افزایش دهد و مشکل را تشدید کند. به جای آن، برخوردی آرام و حمایتگر داشته باشید. - احساس شرمندگی را از بین ببرید
کودک نباید احساس گناه کند. به او توضیح دهید که شبادراری در بسیاری از کودکان رخ میدهد و با گذر زمان بهبود مییابد. - کودک را تشویق کنید، نه تنبیه
میتوانید برای شبهای خشک، سیستم تشویقی در نظر بگیرید اما در صورت تکرار شبادراری، سرزنش نکنید. این رویکرد باعث افزایش اعتمادبهنفس کودک میشود. - عادتهای قبل از خواب را اصلاح کنید
کاهش مصرف مایعات در ساعات پایانی روز و تشویق به دستشویی رفتن قبل از خواب میتواند به کاهش شبادراری کمک کند. - محیط خواب را مناسب کنید
استفاده از محافظ تشک، نور ملایم در مسیر دستشویی و لباس خواب راحت، میتواند کودک را در صورت نیاز به بیدار شدن برای رفتن به سرویس بهداشتی، کمک کند. - به دنبال راهکارهای پزشکی باشید (در صورت لزوم)
اگر شبادراری بعد از سن ۵ سالگی به طور مداوم ادامه داشت یا با علائم غیرمعمول همراه بود، بهتر است با پزشک مشورت کنید تا علتهای احتمالی بررسی شود.
سخن پایانی
شب ادراری در کودکان یک مشکل شایع و قابل درمان است که معمولاً با رشد کودک برطرف میشود. والدین باید با صبوری، حمایت عاطفی و استفاده از روشهای مناسب مانند تغییر سبک زندگی، درمانهای خانگی و در صورت نیاز، مشورت با پزشک، به کودک کمک کنند تا این مرحله را پشت سر بگذارد. مهمترین نکته در مدیریت شب ادراری، پرهیز از سرزنش و ایجاد محیطی امن و بدون استرس برای کودک است.
یک پاسخ
من یادم تا ۹ سالگی شب ادراری داشتم وقتی قرار بود صبح خشک باشم جایزه بگیرم صبح های که جایزه میگرفتم خوشحال بودم ولی روزهای که شب جام خیس کرده بودم صبح چند برابر بیشتر ناراحت میشدم و از این مشکلی که داشتم رنج میبردم که چرا این مشکل دارم که به اون جایزه نرسیدم