دیدن زخم یا تاول روی لب و دهان کودک همیشه برای مادر نگرانکننده است. یکی از شایعترین این موارد، تبخال دهانی است که اغلب ناگهانی ظاهر میشود و میتواند کودک را بیقرار و بیحوصله کند. تبخال دهانی کودکان معمولاً به دلیل یک ویروس ساده ایجاد میشود و در بیشتر موارد خطر جدی ندارد، اما مراجعه به کلینیک تخصصی کودکان در تهران و آگاهی مادر از علت، نشانهها و راههای مراقبت، نقش مهمی در آرامش کودک دارد. شناخت درست تبخال دهانی به شما کمک میکند با نگرانی کمتر و مراقبت بهتر، دوران بیماری را برای فرزندتان کوتاهتر و راحتتر کنید.
تبخال دهانی کودکان چیست؟
تبخال دهانی کودکان یک عفونت ویروسی است که بیشتر روی لبها، لثهها یا اطراف دهان کودک به شکل تاولهای کوچک و دردناک دیده میشود. عامل اصلی آن ویروسی به نام هرپس سیمپلکس نوع 1 (HSV-1) است. این ویروس معمولاً از طریق تماس نزدیک، مثل بوسیدن یا استفاده مشترک از وسایلی مانند لیوان و قاشق، به کودک منتقل میشود.
اولین بار که کودک به این ویروس مبتلا میشود، ممکن است علائم شدیدتری مثل تب، بیحالی و التهاب لثهها ظاهر شود، اما در دفعات بعدی معمولاً خفیفتر خواهد بود. تبخال دهانی مسری است و نیاز به مراقبت دقیق دارد، اما در بیشتر مواقع خطرناک نیست و با مراقبتهای ساده خانگی میتوان به بهبود کودک کمک کرد.
راههای انتقال ویروس
ویروس هرپس از طریق تماس با فرد مبتلا منتقل میشود. راههای انتقال این ویروس عبارتاند از:
- تماس مستقیم: بوسیدن کودک توسط فرد مبتلا به تبخال.
- استفاده مشترک از وسایل شخصی: مثل لیوان، قاشق، حوله یا مسواک.
- تماس با زخم یا تاول باز: لمس محل تبخال و سپس تماس با دهان یا صورت کودک.
بعد از انتقال ویروس ممکن است ویروس در بدن فعال نشود اما عوامل فعالکننده ویروس نهفته شامل بیماریهای تبدار یا ضعف سیستم ایمنی، استرس و خستگی، قرار گرفتن طولانی در معرض نور آفتاب یا تغییرات دما و کمبود خواب یا تغذیه نامناسب هستند.
تبخال در کودکان نشانه چیست؟
تبخال دهانی کودکان نشانهای از آلودگی به ویروس هرپس سیمپلکس نوع 1 (HSV-1) است. این ویروس پس از ورود به بدن در سلولهای عصبی باقی میماند و هر زمان که سیستم ایمنی کودک ضعیف شود یا بدن تحت فشار باشد، دوباره فعال میشود و به صورت تاولهای دردناک روی لب یا داخل دهان ظاهر میگردد. معمولاً تبخال نشانه شرایط زیر است:
- اولین تماس کودک با ویروس هرپس: در این حالت ممکن است علاوه بر تبخال، تب و بیحالی هم دیده شود.
- ضعف موقتی سیستم ایمنی: هنگام سرماخوردگی، استرس یا کمخوابی احتمال بروز تبخال بیشتر میشود.
- قرار گرفتن در معرض آفتاب یا تغییرات شدید دما: این عوامل میتوانند ویروس نهفته را دوباره فعال کنند.
بنابراین تبخال معمولاً نشانه یک بیماری خطرناک نیست، بلکه بیشتر بیانگر فعال شدن ویروسی است که قبلاً وارد بدن کودک شده است.
در صورت مشاهده علائمی مانند تب، زخمهای دردناک در دهان یا اطراف آن، و بیقراری در کودک، توصیه میشود که با دکتر سونا اسلام پور متخصص کودکان و فوق تخصص نوزادان مشورت کنید تا درمان مناسب آغاز شود.
متخصص کودکان، فوق تخصص نوزادان و پیرامون تولد
بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی تهران، بورد فوق تخصصی از دانشگاه تهران
علائم ویروس هرپس در کودکان
ویروس هرپس سیمپلکس نوع 1 (HSV-1) شایعترین عامل تبخال دهانی کودکان است. زمانی که کودک برای اولین بار به این ویروس مبتلا میشود، ممکن است علائم نسبتاً شدیدی داشته باشد. اما در عودهای بعدی معمولاً نشانهها خفیفتر هستند.
علائم اولیه (در اولین ابتلا)
- تب خفیف تا متوسط
- بیحالی و بیاشتهایی
- تحریکپذیری و گریه بیشتر از معمول
- تورم و قرمزی لثهها همراه با درد
- تاولهای کوچک پر از مایع در داخل دهان، روی زبان یا اطراف لب
- بوی بد دهان به دلیل التهاب دهانی
علائم در تبخالهای مکرر
- ظاهر شدن تاولهای کوچک و دردناک روی لب یا اطراف دهان
- احساس سوزنسوزن شدن یا خارش قبل از بروز تاول
- بهبودی سریعتر (معمولاً طی یک تا دو هفته) نسبت به ابتلای اول
تبخال در کودکان خطرناک است؟
در بیشتر موارد، تبخال دهانی کودکان خطرناک نیست و بعد از چند روز تا دو هفته خودبهخود برطرف میشود. این بیماری بیشتر باعث درد، بیقراری و بیاشتهایی میشود تا نگرانی جدی. با این حال، در بعضی شرایط مانند تب بالا و و نزدیک شدن تبخال به چشم نیاز به توجه بیشتری دارد.
درمان تبخال داخل دهان کودکان
تبخال داخل دهان معمولاً خودبهخود و بدون نیاز به داروی خاصی پس از 7 تا 14 روز بهبود پیدا میکند. با این حال، مراقبت درست میتواند درد کودک را کمتر کند و روند بهبود را سریعتر سازد. مموارد زیر میتواند در تسریع بهبود تبخال کمک کننده باشد:
- کاهش درد: میتوانید با مشورت پزشک از داروهای مسکن مناسب کودکان استفاده کنید.
- پرهیز از غذاهای محرک: خوراکیهای تند، شور یا اسیدی مثل آبلیمو میتواند سوزش دهان را بیشتر کند. بهتر است غذاهای نرم و خنک مثل سوپ ولرم یا ماست به کودک بدهید.
- آبرسانی کافی: به کودک آب و مایعات خنک بدهید تا از کمآبی بدن جلوگیری شود.
- ژل یا پماد موضعی: در بعضی موارد پزشک ژلهای مخصوص دهانی را برای کاهش درد و التهاب تجویز میکند.
- استراحت کافی: کمک میکند بدن کودک سریعتر با ویروس مقابله کند.
درمان خانگی تبخال دهان کودکان
تبخال دهانی کودکان با گذشت زمان و بدون نیاز به دارو بهبود پیدا میکند. با این حال، مراقبتهای خانگی میتواند شدت علائم را کاهش دهد و دوره بیماری را کوتاهتر کند. مادران با رعایت چند نکته ساده میتوانند به کودک خود کمک کنند تا راحتتر این دوره را پشت سر بگذارد.
مصرف خوراکیها و مایعات مناسب
مایعات خنک مثل آب، شیر خنک یا آبمیوه طبیعی باعث آرام شدن درد دهان میشوند. غذاهای نرم و سبک مانند سوپ ولرم، پوره سیبزمینی یا ماست گزینههای خوبی هستند. بهتر است از دادن خوراکیهای تند، ترش یا شور پرهیز کنید، چون باعث سوزش بیشتر تبخال میشوند.
کاهش درد و التهاب
قرار دادن کمپرس سرد یا تکه یخ پیچیدهشده در دستمال تمیز روی لب میتواند التهاب را کم کند. استفاده از ژلهای بیحسکننده مخصوص کودکان (با مشورت پزشک) کمک میکند تا کودک راحتتر غذا بخورد. وازلین یا بالم لب کودک از ترک خوردن و خشکی محل تبخال جلوگیری میکند.
تقویت بدن کودک
استراحت کافی و خواب منظم به سیستم ایمنی کودک کمک میکند سریعتر تبخال دهانی کودکان را کنترل کند. مصرف میوهها و سبزیجات تازه سرشار از ویتامین C میتواند به تقویت ایمنی کمک کند. دادن آب کافی در طول روز از کمآبی بدن جلوگیری میکند و روند بهبود را سرعت میبخشد.
نکات مهم برای مادران
هرگز از داروها یا پمادهای مخصوص بزرگسالان برای کودک استفاده نکنید. اگر تب کودک بالا رفت، غذا نخورد یا تبخال به چشم نزدیک شد، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. رعایت بهداشت فردی و شستن دستها بعد از تماس با تبخال ضروری است تا ویروس به دیگران منتقل نشود.
بوی بد دهان کودکان گاهی میتواند ناشی از تبخال دهانی باشد و مراجعه به متخصص اطفال برای تشخیص و درمان به موقع ضروری است.
پماد برای تبخال کودکان
تبخال دهانی کودکان معمولاً باعث درد، سوزش و ناراحتی میشود و استفاده از پمادهای مخصوص میتواند روند بهبود را راحتتر کند. با این حال، انتخاب نوع پماد و مدت استفاده از آن باید تحت نظر پزشک باشد، زیرا برخی داروها برای سنین پایین مناسب نیستند. انواع پمادهای مورد استفاده:
- پماد ضدویروس آسیکلوویر (Acyclovir Cream 5%): این پماد با جلوگیری از تکثیر ویروس، به کاهش مدت و شدت تبخال کمک میکند و معمولاً برای موارد شدید یا طولانی تجویز میشود.
- ژل بیحسکننده لیدوکایین مخصوص کودکان (Lidocaine Oral Gel): درد و سوزش محل تبخال را کاهش میدهد و به کودک کمک میکند راحتتر غذا بخورد یا آب بنوشد.
- پماد محافظ لب کودک (مثل وازلین یا بالم لب کودک): از خشک شدن و ترک خوردن لب جلوگیری میکند و مانع تحریک بیشتر تبخال میشود.
هرگز از پمادهای مخصوص بزرگسالان یا داروهای بدون نسخه بدون مشورت پزشک برای کودک استفاده نکنید. پماد را با دست تمیز یا ابزار مخصوص روی محل تبخال بمالید تا از انتقال ویروس جلوگیری شود.
سخن پایانی
تبخال دهانی کودکان بیماری شایعی است که معمولاً خطرناک نیست، اما میتواند باعث درد و ناراحتی کودک شود. شناخت علت، علائم و روشهای درمان و پیشگیری به مادران کمک میکند مراقبت بهتری از فرزند خود داشته باشند و روند بهبود را سریعتر کنند. رعایت بهداشت، تغذیه مناسب، استراحت کافی و استفاده درست از پمادهای توصیهشده توسط پزشک، نقش مهمی در کاهش درد و جلوگیری از گسترش ویروس دارد
