آهن یکی از عناصر حیاتی برای رشد و سلامت بدن انسان، بهویژه در دوران کودکی، است. این ماده معدنی نقش مهمی در تولید هموگلوبین و انتقال اکسیژن به سلولهای بدن دارد و کمبود آن میتواند منجر به مشکلات جدی مانند کمخونی و کاهش تواناییهای ذهنی و جسمی شود. در کودکان، نیاز به آهن به دلیل رشد سریع بدن و افزایش حجم خون اهمیت بیشتری پیدا میکند. گاهی تأمین این نیاز تنها از طریق رژیم غذایی ممکن نیست و مصرف مکملهای آهن بهعنوان یک راهکار مؤثر توصیه میشود. این مقاله از بهترین درمانگاه اطفال در غرب تهران به بررسی اهمیت مصرف قرص آهن کودکان و نکات مرتبط با آن میپردازیم.
متخصص کودکان، فوق تخصص نوزادان و پیرامون تولد
بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی تهران، بورد فوق تخصصی از دانشگاه تهران
اهمیت مصرف قرص آهن در کودکان
مصرف قرص آهن کودکان، بهویژه در مواقعی که بدن آنها نیاز بیشتری به آهن دارد یا دچار کمبود آهن هستند، از اهمیت ویژهای برخوردار است. دلایل اهمیت مصرف قرص آهن در کودکان عبارتاند از:
پیشگیری و درمان کمخونی فقر آهن
کمبود آهن شایعترین علت کمخونی در کودکان است. کمخونی میتواند منجر به خستگی، ضعف، بیحوصلگی، رنگپریدگی و کاهش توانایی تمرکز شود. مصرف قرص آهن به بازسازی ذخایر آهن بدن کمک کرده و این مشکلات را برطرف میکند.
رشد و تکامل سالم
قرص آهن کودکان برای رشد جسمی و ذهنی ضروری است. کمبود آهن در سنین حساس رشد میتواند به کاهش سرعت رشد قد، ضعف عضلات و اختلال در رشد سیستم عصبی منجر شود.
بهبود عملکرد ذهنی و یادگیری
آهن نقش مهمی در تأمین اکسیژن مغز ایفا میکند. کمبود آن ممکن است بر حافظه، تمرکز و عملکرد تحصیلی کودک تأثیر منفی بگذارد. مصرف قرص آهن میتواند از این تأثیرات جلوگیری کند و به بهبود عملکرد ذهنی کمک کند.
تقویت سیستم ایمنی
آهن نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی بدن دارد. کودکان با کمبود آهن ممکن است بیشتر در معرض عفونتها و بیماریها قرار بگیرند.
حمایت از انرژی و فعالیت روزانه
کودکان فعال به انرژی زیادی نیاز دارند. کمبود آهن میتواند منجر به کاهش انرژی و خستگی مفرط شود. مصرف قرص آهن میتواند به حفظ سطح انرژی کودک کمک کند.
گرچه مصرف قرص آهن کودکان میتواند مفید باشد، اما تجویز آن باید حتماً تحت نظر پزشک و پس از انجام آزمایشهای لازم صورت گیرد. مصرف خودسرانه قرص آهن ممکن است منجر به عوارضی مانند مسمومیت شود.
مقدار آهن مورد نیاز برای کودکان در سنین مختلف
مقدار آهن مورد نیاز کودکان بسته به سن و مرحله رشد آنها متفاوت است. در ادامه میزان توصیهشده روزانه آهن برای کودکان طبق راهنمای مراکز سلامت آورده شده است:
نوزادان و کودکان زیر 3 سال
- 0 تا 6 ماهگی 0.27 میلیگرم در روز (معمولاً از شیر مادر یا شیر خشک تأمین میشود).
- 7 تا 12 ماهگی 11 میلیگرم در روز (نیاز بالا به دلیل رشد سریع و کاهش ذخایر آهن پس از تولد).
- 1 تا 3 سالگی 7 میلیگرم در روز (برای حمایت از رشد و تکامل).
کودکان پیشدبستانی و دبستانی
- 4 تا 8 سالگی: 10 میلیگرم در روز (به دلیل افزایش فعالیتهای جسمی و نیاز به حفظ سطح آهن).
نوجوانان
- 9 تا 13 سالگی 8 میلیگرم در روز.
- 14 تا 18 سالگی:
- دختران 15 میلیگرم در روز (به دلیل شروع عادت ماهانه و از دست دادن خون).
- پسران 11 میلیگرم در روز (برای حمایت از رشد سریع عضلانی و افزایش حجم خون).
توصیههای مهم
- این مقادیر برای کودکان سالم است و ممکن است در موارد خاص (مانند کمخونی یا بیماریهای گوارشی) تغییر کند.
- مصرف بیش از حد آهن میتواند عوارض جدی داشته باشد؛ بنابراین، حتماً باید مکملها تحت نظر پزشک مصرف شوند.
- رژیم غذایی سرشار از منابع آهن (مانند گوشت قرمز، مرغ، ماهی، تخممرغ، حبوبات و غلات غنیشده) به همراه ویتامین C برای جذب بهتر آهن توصیه میشود.
چه کودکانی به قرص آهن نیاز دارند؟
برخی از کودکان به دلیل شرایط خاص جسمی یا تغذیهای ممکن است نتوانند آهن مورد نیاز بدن خود را تنها از طریق رژیم غذایی دریافت کنند. در چنین مواردی، مصرف قرص آهن کودکان میتواند ضروری باشد. کودکانی که معمولاً به مکمل آهن نیاز دارند عبارتاند از:
- نوزادان نارس یا با وزن کم هنگام تولد: این کودکان ذخایر آهن کافی در بدن خود ندارند و ممکن است به قرص آهن نیاز پیدا کنند.
- کودکان در حال رشد سریع: در دوران رشد سریع، نیاز بدن به آهن افزایش مییابد و اگر تغذیه کافی نباشد، مصرف مکمل ضروری میشود.
- کودکان با رژیم غذایی ناکافی: کودکانی که رژیم غذایی آنها از نظر آهن فقیر است (مانند رژیمهایی که گوشت و غذاهای غنی از آهن کم دارند) در معرض کمبود آهن قرار میگیرند.
- کودکان مبتلا به کمخونی فقر آهن: اگر آزمایشهای پزشکی نشان دهد که کودک دچار کمخونی ناشی از کمبود آهن است، پزشک معمولاً قرص آهن را تجویز میکند.
- کودکان مبتلا به بیماریهای خاص: برخی از بیماریها مانند مشکلات گوارشی (مانند بیماری سلیاک یا کرون) میتوانند جذب آهن را مختل کنند و نیاز به مکمل ایجاد کنند.
در هر حال، تعیین نیاز به مصرف قرص آهن باید توسط پزشک متخصص و پس از انجام آزمایشهای لازم صورت گیرد تا در صورت نیاز برای کودک تجویز شود.
بهترین زمان صرف قرص آهن
بهترین زمان مصرف قرص آهن کودکان به گونهای است که جذب آن به حداکثر برسد و از عوارض جانبی تا حد امکان جلوگیری شود. برای تاثیر بیشتر قرص و مکمل آن به نکات زیر توجه کنید:
مصرف با معده خالی
قرص آهن بهتر است یک ساعت قبل از غذا یا دو ساعت پس از غذا مصرف شود، زیرا مواد غذایی میتوانند جذب آهن را کاهش دهند. مصرف با معده خالی به جذب بهتر آهن کمک میکند.
همراهی با ویتامین C
ویتامین C میتواند جذب آهن را افزایش دهد. مصرف قرص آهن همراه با آب پرتقال، لیموترش یا مواد غذایی سرشار از ویتامین C توصیه میشود.
اجتناب از مصرف همراه با مواد مهارکننده جذب آهن
برخی مواد غذایی و نوشیدنیها میتوانند جذب آهن را کاهش دهند. بهتر است قرص آهن کودکان همزمان با موارد زیر مصرف نشود:
- لبنیات (به دلیل کلسیم موجود در آنها)
- چای و قهوه (به دلیل تاننها)
- غلات سبوسدار و برخی حبوبات (به دلیل وجود فیتات)
تنظیم زمان برای کاهش عوارض گوارشی
در برخی کودکان، قرص آهن ممکن است عوارضی مانند تهوع یا ناراحتی معده ایجاد کند. در این صورت، مصرف قرص همراه با مقدار کمی غذا (غیر لبنی) یا در ساعات شبانه میتواند کمککننده باشد.
رعایت فاصله زمانی با سایر مکملها
اگر کودک مکملهای دیگر مانند کلسیم یا مولتیویتامین مصرف میکند، بهتر است حداقل 2 ساعت بین مصرف آنها و قرص آهن فاصله باشد، زیرا برخی مواد معدنی مانند کلسیم میتوانند جذب آهن را مختل کنند.
برای تعیین دقیق زمان و دوز مصرف قرص آهن کودکان، حتماً باید با پزشک مشورت شود. مصرف درست و بهموقع قرص آهن، به افزایش اثربخشی آن و پیشگیری از عوارض جانبی کمک میکند.
سخن پایانی
صرف قرص آهن کودکان نقش حیاتی در پیشگیری از کمخونی فقر آهن و حمایت از رشد فیزیکی و ذهنی آنها داشته باشد. با این حال، مصرف آن باید تحت نظر پزشک و با رعایت دوز مناسب صورت گیرد. توجه به زمان و نحوه مصرف قرص آهن، همراه با تغذیه مناسب، میتواند از عوارض جانبی جلوگیری کرده و اثربخشی آن را به حداکثر برساند.
