پوسیدگی دندان در کودکان، که به عنوان فرسایش دندان یا حفره نیز شناخته می شود، یکی از شایع ترین بیماری های مزمن دوران کودکی است. این بیماری در واقع به دلیل از بین رفتن ساختار دندان به مرور زمان و به دلیل حمله اسید به مینای دندان ایجاد می شود. پوسیدگی دندان در کودکان می تواند منجر به درد، عفونت، مشکلات خوردن و جویدن و حتی افتادگی زودرس دندان شود. در این مقاله از درمانگاه فوق تخصصی کودکان بیشتر به این موضوع می پردازیم.
پوسیدگی دندان در کودکان چگونه شکل میگیرد ؟
پوسیدگی دندان در کودکان زمانی رخ میدهد که باکتریها در دهان از قند موجود در غذاها و نوشیدنیها برای تولید اسید استفاده میکنند. این اسید به مرور زمان مینای دندان، که لایه سخت بیرونی دندان است را از بین میبرد و در نهایت منجر به ایجاد حفره میشود.در ادامه به برخی از مراحل پوسیدگی دندان کودکان اشاره می کنیم:
- تشکیل پلاک: باکتریها در دهان به طور طبیعی در یک لایه نازک و چسبنده به نام پلاک روی دندانها تجمع میکنند. اگر این پلاک به طور مرتب از طریق مسواک زدن و نخ دندان کشیدن از بین نرود، سفت میشود و به تارتار تبدیل میشود.
- تولید اسید: باکتریهای موجود در پلاک از قند موجود در غذاها و نوشیدنیها، به ویژه غذاهای شیرین و چسبنده مانند آب میوه، شیرینی و کراکر، برای تولید اسید استفاده میکنند.
- از بین رفتن مینای دندان: اسید تولید شده توسط باکتریها مینای دندان را از بین میبرد و باعث ایجاد لکههای سفید روی دندان میشود. این مرحله به عنوان دمینرالیزاسیون شناخته میشود.
- ایجاد حفره: اگر دمینرالیزاسیون درمان نشود، مینای دندان بیشتر از بین رفته و حفره ایجاد میشود. حفرهها میتوانند باعث درد، حساسیت و مشکلات جویدن شوند.
عوامل موثر در مورد پوسیدگی دندان در کودکان
پوسیدگی دندان در کودکان یکی از مشکلات شایع و مهم سلامتی دهان و دندانها است که میتواند اثرات طولانیمدت و جدی بر روی سلامت کلی کودک داشته باشد. عوامل متعددی در ایجاد پوسیدگی دندان کودکان نقش دارند که به طور خلاصه به شرح زیر است:
1. رژیم غذایی:
مصرف زیاد غذاها و نوشیدنیهای شیرین: قند منبع اصلی غذایی باکتریهای موجود در دهان است. باکتریها از قند برای تولید اسید استفاده میکنند که این اسید مینای دندان را از بین میبرد و باعث ایجاد پوسیدگی دندان میشود. غذاها و نوشیدنیهای شیرین مانند آب میوه، نوشابه، شیرینی، کراکر و آب نبات به ویژه برای دندانها مضر هستند.
مصرف غذاهای چسبنده: غذاهای چسبنده مانند کارامل، کشمش و میوههای خشک میتوانند به دندانها بچسبند و مدت طولانیتری باقی بمانند، که به باکتریها زمان بیشتری برای تولید اسید و از بین بردن مینای دندان میدهد.
مصرف کم میوهها و سبزیجات: میوهها و سبزیجات فیبر بالایی دارند که میتواند به تمیز کردن دندانها و از بین بردن ذرات غذا کمک کند. همچنین، بسیاری از میوهها و سبزیجات حاوی ویتامینها و مواد معدنی هستند که برای سلامت دهان و دندان ضروری هستند.
2. بهداشت دهان و دندان:
مسواک نزدن و نخ دندان نکشیدن: مسواک زدن دو بار در روز به مدت دو دقیقه و نخ دندان کشیدن یک بار در روز برای از بین بردن پلاک و باکتریها از دندانها و لثهها ضروری است. اگر پلاک از بین نرود، سفت میشود و به تارتار تبدیل میشود که میتواند منجر به بیماری لثه و پوسیدگی دندان شود.
استفاده از مسواک و خمیر دندان نامناسب: از مسواک با برسهای نرم و خمیر دندان حاوی فلوراید استفاده کنید. مسواک خود را هر 3 ماه یکبار یا زودتر اگر زودتر فرسوده شود، تعویض کنید.
شستشوی ناکافی دهان: بعد از غذا و نوشیدنی، به خصوص بعد از مصرف غذاها و نوشیدنیهای شیرین، دهان خود را با آب یا دهان شویه حاوی فلوراید به طور کامل بشویید.
3. خشکی دهان:
خشکی دهان، که به عنوان زروستومیا نیز شناخته میشود، میتواند خطر پوسیدگی دندان را افزایش دهد. بزاق به طور طبیعی به خنثی کردن اسید موجود در دهان و شستشوی ذرات غذا کمک میکند. خشکی دهان میتواند ناشی از عوامل مختلفی از جمله داروها، شرایط پزشکی و تنفس دهانی باشد.
4. فقر فلوراید:
فلوراید یک ماده معدنی است که به تقویت مینای دندان و محافظت از آن در برابر پوسیدگی کمک میکند. فلوراید را میتوان از طریق خمیر دندان، دهان شویه، آب آشامیدنی فلوراید شده و مکملهای فلوراید دریافت کرد.
کودکان در سنین پایین به ویژه در معرض خطر پوسیدگی دندان هستند زیرا مینای دندان آنها هنوز به طور کامل رشد نکرده است. استفاده از خمیر دندان حاوی فلوراید برای کودکان 18 ماهه به بالا و استفاده از دهان شویه حاوی فلوراید برای کودکان 6 ساله به بالا توصیه میشود.
اگر در منطقه شما آب آشامیدنی فلوراید نشده است، ممکن است لازم باشد از مکملهای فلوراید استفاده کنید. با دندانپزشک فرزند خود در مورد اینکه آیا مکملهای فلوراید برای او مناسب است یا خیر صحبت کنید.
5. سابقه خانوادگی:
اگر سابقه خانوادگی پوسیدگی دندان دارید، ممکن است فرزندتان نیز بیشتر در معرض خطر ابتلا به این بیماری باشد.
اگر نگران خطر پوسیدگی دندان در کودکان هستید، با دندانپزشک او صحبت کنید. دندانپزشک کودکان میتواند به شما در ایجاد یک برنامه پیشگیری از پوسیدگی دندان برای فرزندتان کمک کند.
عوارض پوسیدگی دندان در کودکان
پوسیدگی دندان در کودکان میتواند عوارض جدی و مهمی داشته باشد پوسیدگی دندان میتواند بر کیفیت زندگی کودکان تأثیر بگذارد. کودکان مبتلا به پوسیدگی دندان ممکن است در خوردن، خوابیدن و بازی کردن مشکل داشته باشند. همچنین ممکن است در مدرسه و روابط اجتماعی خود با مشکلاتی روبرو شوند. پیشگیری از پوسیدگی دندان بهترین راه برای جلوگیری از این عوارض است که به صورت خلاصه عبارتند از:
1. درد و عفونت:
پوسیدگی دندان میتواند باعث درد قابل توجهی در کودکان شود، به خصوص زمانی که غذا یا نوشیدنی گرم یا سرد مصرف میکنند.
اگر پوسیدگی به عصب دندان برسد، میتواند منجر به آبسه دندان شود که یک عفونت دردناک است که میتواند به استخوان فک و سایر قسمتهای بدن سرایت کند.
2. مشکلات خوردن و جویدن:
پوسیدگی دندان میتواند جویدن را دشوار یا دردناک کند، که میتواند منجر به مشکلات تغذیهای در کودکان شود.
کودکان ممکن است از خوردن غذاهایی که جویدن آنها دشوار است امتناع کنند، که میتواند منجر به کمبود مواد مغذی شود.
3. افتادگی زودرس دندان:
اگر پوسیدگی دندان به ریشه دندان برسد، میتواند منجر به افتادگی زودرس دندان شود.
افتادگی زودرس دندان میتواند بر عزت نفس کودک و توانایی او برای صحبت کردن و غذا خوردن تأثیر بگذارد.
4. مشکلات ارتودنسی:
افتادگی زودرس دندان یا پوسیدگی شدید دندان میتواند منجر به مشکلات ارتودنسی در آینده شود.
این مشکلات ممکن است نیاز به بریس یا سایر درمانهای ارتودنسی داشته باشد.
5. تأثیر بر سلامت کلی:
عفونتهای دهانی ناشی از پوسیدگی دندان میتوانند وارد جریان خون شوند و به سایر قسمتهای بدن سرایت کنند.
در موارد نادر، عفونتهای دهانی میتوانند منجر به مشکلات جدی قلبی، کلیوی یا حتی مرگ شوند.
در اینجا چند نکته برای پیشگیری از پوسیدگی دندان در کودکان آورده شده است:
- رژیم غذایی سالم: مصرف غذاهای سالم و محدود کردن مصرف غذاها و نوشیدنیهای شیرین.
- بهداشت دهان و دندان مناسب: مسواک زدن دو بار در روز به مدت دو دقیقه و نخ دندان کشیدن یک بار در روز.
- ملاقاتهای منظم با دندانپزشک: معاینات منظم دندانپزشکی برای بررسی پوسیدگی دندان و سایر مشکلات دهان و دندان.
- استفاده از فلوراید: استفاده از خمیر دندان حاوی فلوراید، دهان شویه حاوی فلوراید و در صورت نیاز مکملهای فلوراید.
