بعد از افتادن ناف نوزاد چه کار باید کرد؟

بند ناف نقش حیاتی در رشد و تغذیه جنین در دوران بارداری ایفا می‌کند و پس از تولد نیز تا زمان جدا شدن کامل، نیازمند مراقبت ویژه است. این ساختار حیاتی، اکسیژن و مواد مغذی را از مادر به جنین منتقل می‌کند و پس از تولد، به‌عنوان یکی از اولین نقاط توجه در مراقبت از نوزاد شناخته می‌شود. مراقبت صحیح از بند ناف در روزهای ابتدایی زندگی نوزاد، نقش مهمی در پیشگیری از عفونت و تسریع روند بهبود دارد. در این مقاله، به بررسی اهمیت بند ناف، نحوه مراقبت از بند ناف، زمان افتادن، و علائم هشداردهنده‌ای که والدین باید به آن توجه کنند، پرداخته می‌شود.

بند ناف در نوزادان چیست؟

بند ناف ساختاری لوله‌ای‌شکل و انعطاف‌پذیر است که در دوران بارداری، جنین را به جفت متصل می‌کند. این بند شامل سه رگ اصلی است: دو شریان و یک ورید. وظیفه این رگ‌ها انتقال اکسیژن و مواد مغذی از بدن مادر به جنین و همچنین خارج‌کردن مواد زائد از بدن جنین به جفت است. بند ناف در حدود هفته پنجم بارداری تشکیل می‌شود و تا زمان تولد، نقشی اساسی در تأمین نیازهای حیاتی جنین دارد. پس از تولد و قطع شدن ارتباط با جفت، بخشی از بند ناف به شکل یک قطعه کوتاه روی شکم نوزاد باقی می‌ماند که معمولاً طی ۷ تا ۱۴ روز به طور طبیعی خشک شده و می‌افتد.

بیشتر بخوانید : مراقبت از نوزاد تازه متولد شده و نکاتی که باید بدانید

آموزش کامل مراقبت از بند ناف نوزاد

 مراقبت از بند ناف نوزاد از جمله اقدامات مهم در روزهای ابتدایی زندگی کودک به شمار می‌رود. بند ناف که پس از تولد قطع می‌شود، هنوز بخشی از بدن نوزاد باقی می‌ماند و معمولاً طی یک تا دو هفته خشک شده و می‌افتد. در این مدت، رعایت بهداشت و مراقبت اصولی از آن می‌تواند از بروز عفونت‌ها و مشکلات پوستی جلوگیری کند. در ادامه، مراحل و نکات کلیدی برای مراقبت صحیح از بند ناف توضیح داده می‌شود.

1. خشک نگه داشتن بند ناف:
   مهم‌ترین اصل در مراقبت از بند ناف، خشک نگه داشتن آن است. رطوبت محیطی یا تماس با ادرار و مدفوع می‌تواند زمینه رشد باکتری‌ها را فراهم کند. برای خشک نگه داشتن بند ناف:
   
   • پوشک را طوری ببندید که زیر بند ناف قرار نگیرد.
     
   • از پوشک‌های مخصوص نوزادان تازه‌متولدشده با بریدگی بند ناف استفاده کنید.
     
   • از بستن پوشک‌های تنگ که باعث فشار به ناحیه ناف می‌شود، خودداری کنید.
     
2. استفاده از لباس‌های نخی و گشاد: لباس‌های نخی، نرم و گشاد موجب جریان بهتر هوا در اطراف ناف می‌شوند و از تعریق بیش از حد جلوگیری می‌کنند.
   
3. خودداری از استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده غیراستاندارد:  نیازی به استفاده از الکل، بتادین یا پمادهای آنتی‌بیوتیک نیست مگر اینکه پزشک تجویز کرده باشد. این مواد ممکن است روند طبیعی خشک شدن بند ناف را مختل کنند.
   
4. حمام نوزاد: تا زمانی که بند ناف نیفتاده است، از حمام کامل با غوطه‌وری در آب خودداری کنید. در این مدت می‌توان با دستمال مرطوب نرم یا اسفنج بدن نوزاد را تمیز کرد، به‌طوری که بند ناف خیس نشود.
   

روند طبیعی افتادن بند ناف

بند ناف معمولاً بین روزهای ۷ تا ۱۴ پس از تولد خشک می‌شود و به طور طبیعی می‌افتد. در برخی موارد ممکن است این فرآیند کمی بیشتر طول بکشد. پس از افتادن بند ناف، زخم کوچکی روی شکم نوزاد باقی می‌ماند که طی چند روز تا یک هفته با رعایت موارد مراقبت از بند ناف به‌طور کامل بهبود می‌یابد.

نشانه‌های طبیعی بند ناف

در حین خشک شدن و بعد از افتادن بند ناف، مشاهده برخی علائم طبیعی است، از جمله:

• تغییر رنگ بند ناف به قهوه‌ای یا سیاه
  
• وجود مقدار بسیار کم ترشح زرد یا قهوه‌ای
  
• بوی ملایم ناشی از بافت در حال خشک شدن

این علائم نگران‌کننده نیستند و بخشی از روند طبیعی افتادن بند ناف به شمار می‌روند.

علائم هشداردهنده عفونت بند ناف

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، باید فوراً به پزشک مراجعه شود:

• قرمزی و تورم اطراف ناف
  
• ترشح زیاد، چرک یا بوی بسیار نامطبوع
  
• خونریزی مکرر یا شدید از ناحیه بند ناف
  
• تب یا بی‌قراری غیرعادی نوزاد
  
• باقی ماندن بند ناف بیش از ۳ هفته بدون افتادن
  

این موارد ممکن است نشانه‌های عفونت یا مشکلات دیگر مانند گرانولوم نافی باشند که نیاز به بررسی و درمان تخصصی دارند. دقت داشته باشید که نباید بند ناف را با دست جدا کرد، حتی اگر شل شده باشد. از باند، چسب یا هرگونه پوشش ضخیم روی ناف استفاده نکنید. و حتی نباید از داروهای خانگی یا سنتی بدون مشورت با پزشک بهره برد.

مراقبت صحیح از بند ناف نوزاد از عفونت جلوگیری می‌کند؛ برای آموزش دقیق و بررسی علائم خطر می‌توانید با دکتر سونا اسلام‌پور فوق تخصص نوزادان مشورت کنید.

علت دیر افتادن بند ناف نوزاد

بند ناف معمولاً بین ۷ تا ۱۴ روز پس از تولد خشک شده و می‌افتد. با این حال، در برخی نوزادان ممکن است این فرآیند بیشتر طول بکشد و حتی تا ۳ هفته یا بیشتر ادامه یابد. در بسیاری از موارد، دیر افتادن بند ناف طبیعی است و جای نگرانی ندارد، اما در برخی شرایط ممکن است نشانه‌ای از مشکل زمینه‌ای باشد. در ادامه، به دلایل رایج دیر افتادن بند ناف اشاره می‌شود:

• رطوبت بیش از حد بند ناف: اگر بند ناف در معرض رطوبت مکرر قرار گیرد (مثلاً به دلیل پوشک نامناسب، حمام کردن زودهنگام یا تعریق)، روند خشک شدن آن کند می‌شود. رطوبت محیطی نیز ممکن است همین تأثیر را داشته باشد.
• استفاده از داروهای موضعی: بعضی والدین از الکل، بتادین یا پمادهای آنتی‌بیوتیک به‌صورت مکرر استفاده می‌کنند که ممکن است فرآیند طبیعی خشک شدن بند ناف را مختل کند و باعث تأخیر در افتادن آن شود.
• اختلالات سیستم ایمنی نوزاد: در موارد نادر، تأخیر طولانی‌مدت در افتادن بند ناف ممکن است نشان‌دهنده نقص در سیستم ایمنی نوزاد باشد؛ مانند بیماری نادری به نام نقص چسبندگی لکوسیت‌ها (LAD) که مانع از جدا شدن به‌موقع بند ناف می‌شود.
• عفونت موضعی خفیف یا مزمن: اگر بند ناف دچار عفونت‌های سطحی یا التهاب مزمن باشد، افتادن آن به تعویق می‌افتد. معمولاً با علائمی مانند بوی بد، ترشح یا قرمزی اطراف ناف همراه است.
• کم‌وزنی یا تولد نارس: در نوزادانی که با وزن پایین یا پیش از موعد متولد می‌شوند، روند خشک شدن و افتادن بند ناف ممکن است کندتر باشد به دلیل ضعف سیستم ایمنی و پوست نازک‌تر.

علت زود افتادن بند ناف نوزاد

بند ناف نوزاد معمولاً بین ۷ تا ۱۴ روز پس از تولد می‌افتد. با این حال، در برخی موارد، این فرآیند زودتر از موعد و حتی در روزهای ۳ تا ۶ زندگی نوزاد رخ می‌دهد. اگرچه در بسیاری از موارد، افتادن زودهنگام بند ناف مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما گاهی می‌تواند ناشی از عوامل خاص یا نشانه‌ای از نیاز به مراقبت بیشتر باشد. در ادامه به دلایل رایج زود افتادن بند ناف اشاره می‌شود:

• خشک شدن سریع‌تر از حد معمول: در برخی نوزادان، بند ناف ممکن است خیلی زود خشک شود؛ به‌ویژه اگر محیط زندگی نوزاد گرم و خشک باشد، یا مراقبت از ناف به‌درستی انجام شده باشد (مثل خشک نگه داشتن و استفاده نکردن از پوشش‌های مرطوب یا چسبناک). 
• مالش یا کشیدگی ناخواسته: افتادن بند ناف ممکن است به دلیل اصطکاک لباس یا دست‌کاری ناخواسته زودتر از موعد اتفاق بیفتد. گاهی پوشک‌های تنگ، لباس‌های خشن یا تماس ناآگاهانه باعث جدا شدن زودتر بند ناف می‌شوند.
• استفاده نادرست از الکل یا مواد ضدعفونی: در برخی موارد، استفاده مکرر از الکل سفید یا محلول‌های قوی ضدعفونی باعث خشکی شدید بافت بند ناف و جدا شدن زودرس آن می‌شود. این کار ممکن است سطحی از آسیب را نیز به پوست اطراف ناف وارد کند.
• قطع نادرست یا زودهنگام در زایمان: اگر در زمان تولد، بند ناف خیلی نزدیک به بدن نوزاد بریده شود یا ابزار قطع‌کننده باعث آسیب موضعی شود، امکان افتادن زودهنگام افزایش می‌یابد.
• عفونت موضعی: در موارد نادر، عفونت‌های خفیف یا التهاب بافت اطراف ناف می‌توانند منجر به جدا شدن زودهنگام بند ناف شوند. معمولاً این اتفاق همراه با علائم دیگری مانند ترشح، بوی نامطبوع یا قرمزی ظاهر می‌شود.

بند ناف نوزاد را کجا باید انداخت؟

پس از رعایت مراقبت از بند ناف و افتادن بند ناف نوزاد، بسیاری از والدین این پرسش را مطرح می‌کنند که باید با آن چه کرد. از نظر پزشکی، بند ناف افتاده یک بافت مرده و بدون استفاده است و مانند زباله‌های معمولی خانگی در نظر گرفته می‌شود. در ادامه روش‌های رایج و نکات بهداشتی مرتبط با دور انداختن بند ناف را مرور می‌کنیم:

دور انداختن به روش بهداشتی

ساده‌ترین و رایج‌ترین روش، قرار دادن بند ناف داخل یک کیسه پلاستیکی یا دستمال تمیز و سپس دور انداختن آن در سطل زباله درب‌دار است. برای جلوگیری از آلودگی و بو گرفتن، بهتر است بند ناف را در کیسه‌ای جداگانه پیچیده و سپس در سطل زباله خانگی قرار دهید.

دفن کردن بند ناف

در برخی خانواده‌ها یا فرهنگ‌ها، رسم است که بند ناف را در خاک یا باغچه دفن کنند. این کار اغلب بار معنوی یا نمادین دارد و از نظر بهداشتی نیز مشکلی ندارد، به‌شرطی که در محلی به دور از دسترس حیوانات و با عمق کافی دفن شود (حدود ۳۰ سانتی‌متر).

نگهداری به‌عنوان یادگاری

برخی والدین ترجیح می‌دهند بند ناف خشک‌شده را در ظرف شیشه‌ای یا جعبه مخصوص نوزاد نگه دارند؛ البته این موضوع کاملاً شخصی است و باید از نظر بهداشتی دقت کافی به عمل آید. ظرف باید درب‌دار، خشک، بدون رطوبت و به دور از نور مستقیم باشد.

بند ناف را در فاضلاب یا توالت نیندازید

هیچ‌گاه بند ناف را در توالت یا سینک ظرف‌شویی نیندازید، چون هم از نظر بهداشتی نادرست است و هم ممکن است باعث گرفتگی لوله‌ها شود.

سخن پایانی

مراقبت از بند ناف نوزاد یکی از مهم‌ترین وظایف والدین در روزهای نخست تولد است. رعایت بهداشت، خشک نگه داشتن محل بند ناف و پرهیز از دست‌کاری‌های غیرضروری، از بروز عفونت و مشکلات احتمالی جلوگیری می‌کند. افتادن بند ناف در بازه زمانی مشخص، بخشی از روند طبیعی رشد نوزاد است؛ اما توجه به علائم هشداردهنده و مراجعه به پزشک در صورت بروز هرگونه نشانه غیرطبیعی اهمیت فراوانی دارد. با مراجعه به کلینیک فوق تخصصی کودکان و نوزادان و بهره‌مندی از راهنمایی‌های دقیق دکتر سونا اسلام‌پور فوق تخصص نوزادان، والدین می‌توانند این مرحله حساس را با آرامش و اطمینان پشت سر بگذارند و از سلامت نوزاد خود مطمئن شوند.