عفونت ادراری یکی از بیماریهای رایج در کودکان است که میتواند سلامت آنها را تحت تأثیر قرار دهد. این مشکل در سنین مختلف، از نوزادی تا کودکی، دیده میشود و معمولاً به دلایل مختلفی مانند عوامل عفونی یا مشکلات در ساختار دستگاه ادراری ایجاد میشود. تشخیص و درمان زودهنگام عفونت ادراری بسیار مهم است، چراکه در صورت بیتوجهی میتواند به مشکلات جدیتری مانند آسیب کلیهها منجر شود. در این مقاله، نگاهی کلی به علل، علائم و روشهای پیشگیری و درمان عفونت ادراری در کودکان خواهیم داشت.
متخصص کودکان، فوق تخصص نوزادان و پیرامون تولد
بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی تهران، بورد فوق تخصصی از دانشگاه تهران
علل عفونت ادراری در کودکان
عفونت ادراری در کودکان میتواند به دلایل متعددی ایجاد شود که برخی از آنها مربوط به عوامل باکتریایی، مشکلات ساختاری یا نارساییهای فیزیولوژیک است. برخی از شایعترین علل عبارتند از:
عفونتهای باکتریایی
بیشتر عفونتهای ادراری به دلیل باکتریها به ویژه اشریشیا کلی ایجاد میشود که معمولاً در رودهها وجود دارد. این باکتریها میتوانند از ناحیه مقعد به دستگاه ادراری وارد شوند و باعث عفونت شوند.
نارسایی در تخلیه کامل مثانه

در صورتی که مثانه به طور کامل تخلیه نشود، باکتریها میتوانند در ادرار باقیمانده رشد کنند و باعث عفونت ادراری در کودکان شوند. مشکلاتی مانند یبوست یا انسداد در مسیر ادرار میتوانند مانع تخلیه کامل مثانه شوند.
آلودگی از ناحیه تناسلی یا پوست
آلودگیها ممکن است از ناحیه تناسلی یا پوست وارد دستگاه ادراری شده و موجب عفونتهای ادراری شوند. در کودکان کوچکتر که ممکن است بهداشت کافی را رعایت نکنند، این نوع آلودگیها شایعتر است.
مشکلات ساختاری در دستگاه ادراری
برخی مشکلات ساختاری مانند بازگشت ادرار از مثانه به حالب یا تنگی مجرای ادرار میتوانند خطر ابتلا به عفونت ادراری را افزایش دهند. این مشکلات موجب میشوند که ادرار به طور کامل و صحیح از دستگاه ادراری دفع نشود.
بیشتر بخوانید: علت تغییر رنگ در ادرار کودکان
ضعف سیستم ایمنی
کودکان با سیستم ایمنی ضعیفتر، مانند کودکانی که به بیماریهای خاص مبتلا هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به عفونتهای ادراری قرار دارند. سیستم ایمنی ضعیف نمیتواند به طور مؤثر با باکتریها مقابله کند و این امر باعث افزایش احتمال بروز عفونت ادراری در کودکان میشود.
علائم عفونت ادراری در کودکان پسر
علائم عفونت ادراری در کودکان پسر میتواند متفاوت باشد، اما معمولاً شامل موارد زیر است:
- درد یا سوزش هنگام ادرار کردن: کودک ممکن است احساس درد یا سوزش در هنگام ادرار داشته باشد.
- تکرر ادرار: نیاز به ادرار کردن مکرر، حتی زمانی که مقدار کمی ادرار دفع میشود.
- ادرار بدبو یا تغییر رنگ ادرار: ادرار ممکن است بوی غیرعادی یا رنگ تیرهتری پیدا کند.
- تب: افزایش دمای بدن میتواند نشانهای از عفونت باشد.
- کاهش اشتها و بیحالی: کودک ممکن است احساس خستگی یا بیحالی داشته باشد و اشتهای خود را از دست بدهد.
- درد در ناحیه پایین شکم یا کمر: ممکن است کودک درد یا ناراحتی در ناحیه شکم یا کمر احساس کند.
- تغییرات رفتاری: گاهی اوقات کودکان در پاسخ به درد و ناراحتی ممکن است دچار تغییرات رفتاری شوند و بدخلق شوند.

علائم عفونت ادراری در کودکان دختر
علائم عفونت ادراری در کودکان دختر مشابه علائم در پسران است، اما برخی تفاوتها ممکن است وجود داشته باشد. از جمله علائم شایع عبارتند از:
- درد یا سوزش هنگام ادرار کردن: کودک ممکن است احساس درد یا سوزش در هنگام ادرار داشته باشد.
- تکرر ادرار: نیاز به ادرار کردن مکرر، حتی اگر مقدار کمی ادرار دفع شود.
- ادرار بدبو یا تغییر رنگ ادرار: ادرار ممکن است بوی ناخوشایند داشته باشد یا رنگ آن تغییر کند.
- تب: تب یکی از علائم شایع عفونت ادراری است.
- درد در ناحیه پایین شکم یا کمر: درد یا احساس ناراحتی در قسمت شکم یا کمر از علائم معمول است.
- کاهش اشتها و بیحالی: کودک ممکن است احساس خستگی کرده و اشتهای خود را از دست بدهد.
- تغییرات رفتاری: کودک ممکن است به دلیل درد و ناراحتی دچار تغییرات رفتاری شود، مانند گریه کردن یا بدخلقی.
- خواب آلودگی: برخی کودکان ممکن است به دلیل عفونت ادراری خوابآلود یا بیحال باشند.
در صورت مشاهده هر یک از این علائم، بهتر است برای تشخیص و درمان به پزشک فوق تخصص کلیه و مجاری ادراری مراجعه کنید زیرا وجود عفونت در بدن کودک میتواند منجر به مشکلات سلامتی جدیتر شود.
درمان خانگی عفونت ادراری در کودکان
درمانهای خانگی برای پیشگیری و بهبود عفونت ادراری در کودکان مفید هستند اما نباید جایگزین درمان پزشکی شوند. روشهای مانند نوشیدن آب فراوان و استراحت میتواند به بهبود کودک کمک کنید. سایر درمانهای خانگی عبارتاند از:
- افزایش مصرف مایعات: نوشیدن آب زیاد میتواند به شستوشوی دستگاه ادراری و خروج باکتریها از بدن کمک کند.
- استفاده از آب گرم: حمام آب گرم میتواند به کاهش درد و سوزش هنگام ادرار کمک کند و احساس راحتی بیشتری به کودک بدهد.
- استراحت کافی: استراحت مناسب به بدن کمک میکند تا سریعتر به عفونت پاسخ دهد و فرآیند بهبود تسریع شود.
- محافظت از ناحیه تناسلی: استفاده از پوشک یا شورتهای بهداشتی مناسب و تمیز، بهویژه در دختران، میتواند از گسترش عفونت جلوگیری کند.
- استفاده از نوشیدنیهای طبیعی: برخی تحقیقات نشان دادهاند که آب کرنبری میتواند به کاهش رشد باکتریها در دستگاه ادراری کمک کند. البته این نوشیدنی نباید جایگزین درمانهای پزشکی عفونت ادراری در کودکان شود.
- رعایت بهداشت شخصی: آموزش به کودک برای رعایت بهداشت شخصی، مثل پاکسازی صحیح ناحیه تناسلی از جلو به عقب، میتواند به پیشگیری از عفونتهای ادراری کمک کند.
مهم است که به محض مشاهده علائم عفونت ادراری در کودک، به پزشک مراجعه کنید تا درمانهای دارویی مناسب آغاز شود. درمانهای خانگی باید در کنار درمانهای پزشکی انجام شوند.

بهترین آنتی بیوتیک برای عفونت ادراری کودکان
انتخاب بهترین آنتیبیوتیک برای درمان عفونت ادراری در کودکان باید بر اساس تشخیص پزشک و نوع باکتری پس از انجام آزمایشات تجویز شود. برخی از آنتیبیوتیکهای رایج برای درمان عفونت ادراری عبارتند از:
- آموکسیسیلین(Amoxicillin)
- نیتروفورانتوئین (Nitrofurantoin)
- سولفامتوکسازول/تریمتوپریم(Sulfamethoxazole + Trimethoprim)
- سیپروفلوکساسین(Ciprofloxacin)
- کپروفلوکساسین(Ciprofloxacin)
تجویز هر کدام از این آنتی بیوتیکها بر عهده پزشک است و کودک نباید بدون تجویز از این داروها مصرف کند. زیرا آنتی بیوتیک دارای دوز مشخص بر اساس میزان عفونت، سن و وزن نوزاد تجویز میشود.
سخن پایانی
عفونت ادراری در کودکان یک مشکل شایع است که نیاز به توجه و درمان به موقع دارد. با توجه به علل مختلفی که میتواند موجب بروز این عفونتها شود، شناسایی زودهنگام علائم و انجام اقدامات پیشگیرانه از اهمیت بالایی برخوردار است. درمانهای دارویی و مراقبتهای خانگی به همراه رعایت اصول بهداشتی میتواند نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به این عفونتها داشته باشد.



