ترس کودک از دندانپزشکی یکی از رایجترین اضطرابهای دوران کودکی است که ممکن است مانع از درمانهای ضروری دهان و دندان شود. اگر این ترس بهدرستی مدیریت نشود، میتواند در ذهن کودک تثبیت شود و حتی تا بزرگسالی نیز ادامه یابد. خوشبختانه با درک علتها، انتخاب رفتارهای صحیح از سوی والدین و همراهی یک دندانپزشک کودکمحور میتوان این ترس را بهتدریج از بین برد و تجربهای آرام و خوشایند برای کودک ساخت. در این مقاله از کلینیک کودکان در غرب تهران با علل ترس، نشانهها، اقدامات اشتباه والدین و راهکارهای موثر آشنا خواهید شد.
دلایل ترس کودک از دندانپزشکی
ترس کودک از دندانپزشکی میتواند ناشی از چندین عامل باشد که درک آنها میتواند به والدین کمک کند تا این ترس را کاهش دهند و تجربهای مثبت برای کودک ایجاد کنند. برخی از علل رایج ترس از دندانپزشکی عبارتاند از:
تجربههای دردناک یا ناخوشایند قبلی
اگر کودک قبلاً تجربهای دردناک از دندانپزشکی مانند کشیدن دندان، درمان ریشه یا تزریق بیحسی داشته باشد، ممکن است از مراجعه مجدد به دندانپزشک احساس ترس کند. این تجربیات منفی ممکن است در ذهن کودک باقی بمانند و باعث ترس شوند.
صداها و تجهیزات ناآشنا
دندانپزشکی با صداهای ناآشنا و تجهیزات خاصی همراه است که ممکن است برای کودکان ترسناک به نظر برسند. صدای دریل دندانپزشکی یا ساکشن، به ویژه برای کودکانی که با این صداها آشنا نیستند، میتواند باعث اضطراب شود.
محیط آرام و رفتار تخصصی بهترین کلینیک دندانپزشکی کودکان تهران میتواند نقش مؤثری در کاهش ترس کودک از دندانپزشکی داشته باشد.
ترس از ناشناختهها
بسیاری از کودکان به محیطهای جدید و ناشناخته واکنش نشان میدهند. اتاق دندانپزشکی، وسایل پزشکی و رفتار دندانپزشک میتوانند برای کودک گیجکننده و نگرانکننده باشند و یکی از دلایل ترس کودک از دندانپزشکی باشد.
ترس از سوزن و تزریق
یکی از عواملی که بسیاری از کودکان از آن میترسند، سوزنهای بیحسی هستند. ترس از درد ناشی از سوزن یا احساسات ناخوشایند هنگام تزریق میتواند کودک را از مراجعه به دندانپزشک منصرف کند.
ترس از مشاهده درد والدین یا دیگران
اگر کودک ببیند که والدین یا دیگر کودکان از دندانپزشکی میترسند یا درد را تجربه میکنند، ممکن است این ترس را از آنها بگیرد. همچنین، اگر والدین درباره دندانپزشکی به شکلی منفی صحبت کنند، این نگرش به کودک منتقل میشود.
حساسیت به لمس و معاینه
برخی از کودکان به لمس و معاینه توسط افراد دیگر حساس هستند. این حساسیت ممکن است باعث شود که کودک از درمان دندانپزشکی که نیاز به تماس نزدیک دارد، بترسد.
نشانههای ترس کودک از دندانپزشکی
همهی کودکان ترس خود را به صورت مستقیم بیان نمیکنند. گاهی کودک سعی میکند با رفتارهایی غیرمستقیم اضطرابش را نشان دهد. این وظیفه والدین است که این نشانهها را تشخیص داده و برای رفع آن اقدام کنند. ترس کودک از دندانپزشکی به صورت حلنشده در مراحل اولیه ممکن است باعث مقاومت شدید کودک در برابر درمانهای بعدی شود.
نشانههای رایج ترس از دندانپزشکی در کودکان عبارتاند از:
- امتناع از رفتن به مطب و گریه یا بهانهگیری هنگام حرکت
- بیقراری در اتاق انتظار و طرح مکرر سؤالات اضطرابآور
- نپذیرفتن باز کردن دهان یا همکاری نکردن در زمان معاینه
- دلدرد، تهوع یا علائم جسمی مشابه در روز مراجعه
اگر این نشانهها را مشاهده کردید، بهتر است با دندانپزشک مشورت کرده و جلسهای فقط برای آشنایی و بدون درمان رزرو کنید.
نقش والدین در مدیریت ترس کودک
نقش والدین در شکلگیری یا کاهش ترس کودک از دندانپزشکی بسیار پررنگ است. بسیاری از اضطرابهای کودک بهطور ناخواسته توسط رفتارها یا گفتار والدین تشدید میشود. با این حال، والدین میتوانند با ایجاد فضای اعتماد و امنیت روانی، زمینهساز تجربهای مثبت و بدون استرس شوند.
برای آمادهسازی کودک بهتر است:
- بهصورت مثبت درباره دندانپزشکی صحبت کنید. از کلمات ترسناک یا هشداردهنده مانند «درد»، «سوزن»، «نترس» و «زور نزن» پرهیز کنید.
- از دندانپزشک برای تنبیه استفاده نکنید. جملاتی مثل «اگر مسواک نزنی میبرمت دندانپزشکی» کاملاً اشتباه است.
- با کودک نقش بازی کنید. از اسباببازی یا عروسک برای تقلید فضای دندانپزشکی استفاده کنید تا آشنایی ذهنی ایجاد شود.
- کتابها و کارتونهای آموزشی درباره دندانپزشکی کودکانه بخوانید یا ببینید.
- آرامش خودتان را حفظ کنید. اگر خودتان مضطرب هستید، کودک این اضطراب را به راحتی جذب میکند.
رفتار طبیعی، مثبت و آرام والدین قبل از مراجعه، تأثیر مستقیمی بر احساس امنیت کودک دارد.
جلوگیری از مصرف خوراکیهای ممنوع برای دندان کودکان مانند شیرینیها و نوشابههای گازدار میتواند احتمال پوسیدگی و در نتیجه ترس کودک از دندانپزشکی را کاهش دهد.
ویژگیهای یک دندانپزشک مناسب برای کودکان
دندانپزشک کودکمحور کسی است که نهتنها دانش فنی کافی دارد، بلکه با روانشناسی کودک نیز آشناست و میتواند با زبان و رفتار مناسب، اعتماد کودک را جلب کند و ترس کودک از دندانپزشکی را کاهش دهد. انتخاب دندانپزشک مناسب در کاهش یا حتی حذف ترس کودک بسیار مؤثر است.
دندانپزشکی که با کودکان کار میکند باید:
- با زبان کودکانه و لحنی آرام صحبت کند
- قبل از شروع کار خود را معرفی کند و با کودک ارتباط بگیرد
- ابزارها را به صورت ساده معرفی کند و عملکرد آنها را توضیح دهد
- از سیستم پاداشدهی مثل برچسب یا عروسک استفاده کند
- در صورت امکان، از تکنولوژیهای بدون درد یا با کمترین تحریک استفاده کند
در بسیاری از شهرها، مطبهایی بهطور خاص برای درمان کودکان طراحی شدهاند که محیطی شاد، رنگارنگ و عاری از استرس دارند. این نوع فضاها در کاهش اضطراب کودک بسیار مؤثر هستند.
مراجعه منظم، بهترین راه پیشگیری از ترس
برخی والدین تنها زمانی فرزند خود را نزد دندانپزشک میبرند که کودک دچار درد شدید یا پوسیدگیهای پیشرفته شده باشد. این وضعیت باعث میشود نخستین تجربه کودک با دندانپزشکی، همراه با درد، نگرانی و استرس باشد؛ در حالی که چنین تجربهای میتواند برای مدتها ذهن کودک را نسبت به درمانهای دندانی منفی کند و باعث ترس کودک از دندانپزشکی شود. در مقابل، مراجعه منظم و پیشگیرانه به دندانپزشک نهتنها نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان ایفا میکند، بلکه به کودک کمک میکند تا با محیط مطب و روند درمان آشنا شود و نگرش مثبتی نسبت به آن پیدا کند. در این نوع مراجعهها، مشکلات دندانی در مراحل ابتدایی شناسایی میشوند و درمان آنها بسیار سادهتر، سریعتر و بدون درد خواهد بود. همچنین، با کاهش نیاز به درمانهای تهاجمی، اضطراب کودک نیز به حداقل میرسد. کودکانی که بهطور منظم به دندانپزشک مراجعه میکنند، بهمرور زمان عادت میکنند
چه زمانی به کمک روانشناس نیاز داریم؟
در برخی موارد، ترس کودک آنقدر شدید است که هیچکدام از راهکارهای مرسوم کارساز نیست. در این شرایط، مراجعه به روانشناس کودک بهترین انتخاب است. روانشناس میتواند با استفاده از روشهایی مثل درمان شناختی-رفتاری، مواجهه تدریجی یا بازیدرمانی، به کودک کمک کند تا با ترس خود روبهرو شود.
مواردی که مراجعه به روانشناس توصیه میشود شامل:
- گریه یا جیغهای شدید حتی با شنیدن نام دندانپزشک
- اختلال خواب یا کابوسهای مکرر بعد از مراجعه
- خودداری کامل از همکاری علیرغم محیط مناسب و دندانپزشک حرفهای
تاخیر در درمانهای ضروری به دلیل ترس کودک میتواند آسیبهای جدیتری به سلامت دهان و اعتمادبهنفس او وارد کند. کمک گرفتن از متخصصین سلامت روان در این شرایط کاملاً منطقی و توصیهشده است.
سخن پایانی
ترس کودک از دندانپزشکی موضوعی قابل درک و قابل مدیریت است. با شناخت درست، رفتار آگاهانه والدین، انتخاب محیط مناسب درمانی و مراجعه منظم میتوان این ترس را کاهش داد یا بهطور کامل از بین برد. اولین تجربهها نقش کلیدی در شکلگیری نگرش کودک دارند؛ پس بهتر است با صبوری، همراهی و محبت، این تجربهها را مثبت و خاطرهانگیز بسازیم.
