واکسیناسیون یکی از مهمترین راهها برای حفظ سلامت نوزادان است. نوزادان در ماههای اول زندگی سیستم ایمنی قوی ندارند و در برابر بیماریهای مختلف آسیبپذیر هستند. واکسنها به بدن کمک میکنند تا در برابر بیماریهای خطرناک مانند سرخک، فلج اطفال و سیاهسرفه مقاوم شود. برنامه واکسن های ضروری نوزاد طبق توصیه پزشکان و سازمانهای بهداشتی تنظیم شده و نقش مهمی در پیشگیری از بیماریهای جدی دارد. در این مطلب با اهمیت واکسنها و تأثیر آنها بر سلامت کودکان بیشتر آشنا میشویم.
متخصص کودکان، فوق تخصص نوزادان و پیرامون تولد
بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی تهران، بورد فوق تخصصی از دانشگاه تهران
اهمیت واکسن های ضروری نوزاد
واکسن های ضروری نوزاد از مهمترین راههای پیشگیری از بیماریهای خطرناک هستند. سیستم ایمنی نوزادان ضعیف بوده و واکسنها به تقویت آن کمک میکنند. این واکسنها از بیماریهایی مانند سرخک، فلج اطفال و سیاهسرفه جلوگیری میکنند و شیوع آنها را کاهش میدهند. با تزریق بهموقع واکسنها، میتوان از عوارض جدی و حتی مرگ ناشی از برخی بیماریها پیشگیری کرد.
چگونه واکسن ایمنی بدن نوزاد را افزایش میدهد؟
سیستم ایمنی بدن نوزادان در ابتدا ضعیف است و هنوز بهطور کامل توانایی مقابله با بیماریها را ندارد. واکسن های ضروری نوزاد بهعنوان ابزاری برای تقویت این سیستم ایمنی طراحی شدهاند.
- معرفی میکروب ضعیفشده یا کشتهشده: واکسنها حاوی نسخهای ضعیف یا غیرفعال از میکروبها هستند که بدن نمیتواند بیماری ایجاد کند.
- فعالسازی سیستم ایمنی: بدن میکروبها را شناسایی کرده و به آنها واکنش نشان میدهد.
- تولید پادتن (آنتیبادی): سیستم ایمنی پادتنهایی تولید میکند که به میکروبها متصل شده و آنها را از بین میبرد.
- یادگیری سیستم ایمنی: بدن “یاد میگیرد” که چگونه با میکروبهای خاص مقابله کند.
- ایمنی طولانیمدت: در صورت مواجهه با همان میکروب در آینده، سیستم ایمنی به سرعت واکنش نشان میدهد و از بیماری جلوگیری میکند.
- مقاومت در برابر بیماریهای خطرناک: واکسنها بدن نوزاد را در برابر بیماریهایی مانند سرخک، فلج اطفال و سیاهسرفه مقاوم میکنند.
جدول واکسن های نوزاد
| نام واکسن | سن نوزاد | بیماریهای قابل پیشگیری |
| بثژ (BCG) | بدو تولد | سل |
| هپاتیت B (دوز اول) | بدو تولد | هپاتیت B |
| پنجگانه | ماهگی ۲ | یفتری، کزاز، سیاهسرفه، هپاتیت B، هموفیلوس آنفلوآنزا نوع B |
| فلج اطفال (خوراکی – دوز اول) فلج اطفال | ۲ ماهگی | فلج اطفال |
| پنجگانه (دوز دوم) | ۴ ماهگی | بیماریهای مذکور |
| فلج اطفال (خوراکی – دوز دوم) | ۴ ماهگی | فلج اطفال |
| پنجگانه (دوز سوم) | ۶ ماهگی | بیماریهای مذکور |
| فلج اطفال (خوراکی – دوز سوم) | ۶ ماهگی | فلج اطفال |
| MMR (دوز اول) | ۱۲ ماهگی | سرخک، سرخجه و اوریون |
| پنجگانه (یادآور اول) | ۱۸ ماهگی | بیماریهای مذکور |
| فلج اطفال (خوراکی – دوز چهارم) | ۱۸ ماهگی | فلج اطفال |
| MMR (دوز دوم) | ۱۸ ماهگی | سرخک، سرخجه و اوریون |
اگر واکسن نوزاد را نزنیم چه میشود
اگر واکسن های ضروری نوزاد زده نشوند، کودک در معرض بیماریهای خطرناکی مثل سرخک، فلج اطفال و سیاهسرفه قرار میگیرد. این بیماریها میتوانند باعث عوارض جدی، ناتوانی دائمی یا حتی مرگ شوند. همچنین، واکسن نزدن باعث گسترش بیماری در جامعه میشود و هزینههای درمانی را افزایش میدهد. واکسیناسیون بهترین راه برای حفظ سلامت کودک و جلوگیری از این مشکلات است.
بیشتر بخوانید: دکتر نوزادان در تهران
مراقبتهای نوزاد پس از واکسیناسیون
بعد از واکسن های ضروری نوزاد، ممکن است نوزاد دچار تب یا ناراحتیهای جزئی شود. این علائم معمولاً موقت هستند و بهزودی برطرف میشوند. رعایت مراقبتهای مناسب کمک میکند تا نوزاد راحتتر دوره نقاهت را سپری کند.
کنترل تب
اگر نوزاد پس از واکسیناسیون دچار تب شد، میتوانید از داروهای تببر مانند پاراستامول طبق دستور پزشک استفاده کنید. تب ممکن است در ۲۴ تا ۴۸ ساعت بعد از واکسن طبیعی باشد، اما اگر تب بالا (بیش از ۳۹ درجه) ادامه یابد یا با دارو کاهش نیابد، باید به پزشک مراجعه کنید.
آرامش و راحتی
پس از واکسن های ضروری نوزاد، نوزاد ممکن است کمی بیقرار و ناراحت شود. این واکنش معمولاً موقتی است و با گرفتن نوزاد در آغوش و آرام کردن او میتوان این ناراحتیها را کاهش داد. نوازش و صحبت آرام میتواند به نوزاد احساس راحتی و آرامش بیشتری بدهد.
محل تزریق
محل تزریق واکسن را تمیز و خشک نگه دارید تا از عفونت جلوگیری شود. در صورت تورم یا قرمزی، کمپرس سرد میتواند به کاهش درد و التهاب کمک کند. از مالیدن یا فشردن محل تزریق خودداری کنید تا آسیبی به پوست نوزاد وارد نشود.
مراقبت از گریه و بیقراری
گریه مداوم یا بیقراری پس از واکسن معمولاً طبیعی است و به دلیل احساس ناراحتی ناشی از تزریق است. اگر گریه بیش از حد طولانی یا غیرعادی شد، یا نوزاد آرام نمیشود، بهتر است با پزشک مشورت کنید تا علت دقیقتر بررسی شود.
رصد علائم جدی
بعضی از علائم در زدن واکسن های ضروری نوزاد ممکن است نشاندهنده واکنش شدید به واکسن باشند. به علائم جدی مانند تب بالا، مشکل در تنفس، تشنج یا تورم شدید محل تزریق توجه کنید. در صورت مشاهده این علائم، فوراً به پزشک مراجعه کنید تا مراقبتهای لازم انجام شود.
پوشاندن مناسب
پس از واکسیناسیون، ممکن است دمای بدن نوزاد تغییر کند. بنابراین، باید از پوشاندن مناسب نوزاد مطمئن شوید تا از سرما یا گرمای بیش از حد جلوگیری شود. لباسهای نوزاد باید متناسب با دمای محیط باشد تا احساس راحتی کند.
بیشتر بخوانید: دکتر اطفال غرب تهران
آبرسانی
نوزادانی که پس از واکسیناسیون تب دارند ممکن است نیاز به مایعات بیشتری داشته باشند. اطمینان حاصل کنید که نوزاد به اندازه کافی آب یا شیر دریافت کند تا از کمآبی جلوگیری شود و روند بهبودی سریعتر پیش برود.
علائم خطرناک بعد از واکسن
بعد از زدن واکسن های ضروری نوزاد، برخی واکنشهای طبیعی مثل تب خفیف و تورم محل تزریق شایع هستند، اما در صورت مشاهده علائم زیر باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد:
- تب بالا (بیش از ۳۹ درجه) که با دارو کاهش نمییابد.
- بیحالی شدید یا بیهوشی و کاهش هوشیاری.
- گریه مداوم و غیرقابلکنترل بیش از سه ساعت.
- تورم یا قرمزی شدید محل تزریق که بدتر میشود.
- تشنج یا حرکات غیرطبیعی بدن پس از تزریق.
- مشکل در تنفس، خسخس سینه یا کبودی لبها.
در صورت مشاهده این علائم، باید فوراً به پزشک فوق تصص نوزادان دکتر سونا اسلام پور مراجعه کرد.
سخت ترین واکسن نوزاد کدام است ؟
یکی از سختترین واکسن های ضروری نوزاد معمولاً واکسن پنجگانه (دیفتری، کزاز، سیاهسرفه، هپاتیت B و هموفیلوس آنفلوآنزا نوع B) است. این واکسن ممکن است باعث تب بالا، بیقراری، تورم و درد در محل تزریق شود. همچنین، واکسن سهگانه ویروسی (MMR) که در یکسالگی تزریق میشود، میتواند در برخی کودکان تب، دانههای پوستی و بیحالی ایجاد کند. بااینحال، واکسنها ضروری هستند و در صورت بروز علائم شدید، میتوان با مشورت پزشک آنها را کنترل کرد.
سخن پایانی
واکسن های ضروری نوزاد یکی از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت کودکان است و به پیشگیری از بیماریهای خطرناک کمک میکند. با رعایت مراقبتهای مناسب پس از واکسیناسیون، میتوان عوارض موقت را کاهش داد و روند بهبودی را تسریع کرد. توجه به زمانبندی دقیق واکسنها و مراقبتهای پس از آن، برای حفاظت از سلامت نوزاد و جلوگیری از مشکلات جدی ضروری است.
