دندانقروچه در کودکان یا براکسیسم (Bruxism) یکی از اختلالات شایع دوران رشد است که اغلب هنگام خواب بروز میکند. در این وضعیت، کودک بدون آگاهی، دندانهای خود را بهصورت غیرارادی به هم میساید یا فشار میدهد. این مشکل میتواند صداهای نگرانکنندهای در شب ایجاد کند و خواب والدین را مختل سازد. اگرچه دندون قروچه کودکان در بیشتر موارد موقتی است و با رشد کودک کاهش مییابد، اما در بعضی موارد میتواند باعث ساییدگی دندانها، درد فک یا اختلال در خواب کودک شود. در این مقاله از کلینیک تخصصی کودکان، بهطور کامل به دلایل دندانقروچه در کودکان، نشانهها، عوارض احتمالی و روشهای پیشگیری و درمان آن میپردازیم.
علت دندان قروچه کودکان در خواب
دندانقروچه کودکان در خواب (براکسیسم) ممکن است برای والدین نگرانکننده باشد، اما این مشکل میتواند دلایل متعددی داشته باشد که شناخت آنها برای انتخاب بهترین روش درمان و پیشگیری حیاتی است. این وضعیت معمولاً بین سنین ۳ تا ۶ سالگی بیشتر دیده میشود و در بسیاری از کودکان بدون نیاز به درمان خاصی خودبهخود برطرف میشود.
از مهمترین علتهای دندان قروچه کودکان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- استرس و اضطراب کودک که باعث انقباض عضلات فک هنگام خواب میشود
- اختلالات ساختاری فک مثل همراستایی نبودن فک بالا و پایین
- مشکلات خواب شامل آپنه یا قطع تنفس در خواب
- کمبود ویتامینها و مواد معدنی مؤثر در سلامت عضلات و سیستم عصبی
- مصرف خوراکیهای محرک مانند شکلات، نوشابههای کافئیندار و قند زیاد
- رشد طبیعی دندانها و دنداندرآوردن در سنین پایین
- عوامل ژنتیکی و اختلالات عصبی-عضلانی
اگرچه دندان قروچه کودکان موقتی است و با رشد و بلوغ کاهش مییابد، اما در صورتی که این مشکل ادامه پیدا کند یا منجر به آسیب به دندانها و فک شود، توصیه میشود که والدین با دندان پزشک اطفال مشورت کنند.
دلایل در دندون قروچه کودکان
دندان قروچه در کودکان، عادت ناخودآگاهی است که معمولاً در خواب رخ میدهد و ممکن است نشانهای از شرایط جسمی یا روحی مختلف باشد. آشنایی با علتهای اصلی این عارضه به والدین کمک میکند تا به موقع اقدامات پیشگیرانه و درمانی را انجام دهند و از مشکلات بعدی جلوگیری کنند.
برخی از مهمترین دلایل دندان قروچه کودکان عبارتند از:
- تنشهای عصبی و هیجانات روزانه: تجربه احساسات قوی مثل عصبانیت یا نگرانی در طول روز ممکن است باعث شود کودک هنگام خواب دندانهایش را فشار دهد.
- روند طبیعی رشد فک و دندانها: تغییرات فیزیولوژیکی در دهان کودک، به ویژه در دوره تعویض دندانها، میتواند باعث افزایش حرکتهای غیرارادی فک شود.
- مشکلات تنفسی حین خواب: مثل خرناس یا انسداد مجاری تنفسی که باعث تحریک عضلات فک میشود.
- نامنظمی در ساختار دندانها: مشکلاتی مانند نامرتبی دندانها یا ناهماهنگی در جایگیری فکها که فشارهای غیرطبیعی ایجاد میکند.
- عوامل تغذیهای: مصرف غذاهای پرشکر یا نوشیدنیهای انرژیزا که میتوانند سطح فعالیت عصبی را افزایش دهند.
- عوامل وراثتی: سابقه خانوادگی دندان قروچه احتمال بروز آن در کودک را بیشتر میکند.
شناخت این عوامل، امکان مراقبت بهتر و انتخاب روشهای درمانی مناسب را فراهم میآورد تا علاوه بر حفظ سلامت دندانها، خواب کودک نیز آرامتر و عمیقتر شود.
درمان دندان قروچه کودکان در خواب
دندان قروچه کودکان ممکن است در بیشتر موارد گذرا و بیضرر باشد، اما در صورت تداوم، میتواند باعث مشکلاتی مثل سایش دندان، درد فک و اختلال در کیفیت خواب شود. برای درمان مؤثر، باید ابتدا دلیل اصلی آن مشخص شود و سپس راهکارهای مناسب به کار گرفته شود.
روشهای درمان دندان قروچه کودکان به صورت کلی عبارتند از:
- ایجاد آرامش قبل از خواب: برنامههای آرامبخش مثل داستان خواندن، موسیقی ملایم یا حمام آب گرم میتواند به کاهش فشارهای ذهنی کودک کمک کند.
- کاهش محرکهای محیطی: حذف صداهای بلند، نور زیاد یا محرکهای عصبی پیش از خواب برای جلوگیری از بروز دندان قروچه موثر است.
- مشاوره و حمایت روانی: در صورت وجود اضطراب یا استرس، استفاده از تکنیکهای رواندرمانی ساده و بازی درمانی میتواند مفید باشد.
- بررسی وضعیت پزشکی: معاینه دندانها و فک توسط دندانپزشک برای شناسایی ناهنجاریهای ساختاری یا نیاز به گارد محافظ دندان
- تغذیه و سبک زندگی: محدود کردن مصرف قند، کافئین و مواد محرک و فراهم کردن رژیم غذایی متعادل سرشار از مواد مغذی
- درمان تخصصی: در مواردی که دندان قروچه به دلیل اختلالات خواب یا عصبی باشد، ارجاع به پزشک متخصص برای درمانهای تکمیلی ضرورت دارد.
به کمک این اقدامات میتوان روند دندان قروچه را کنترل کرد و از بروز آسیبهای طولانیمدت جلوگیری نمود.
بیشتر بخوانید: ترتیب رویش دندان نوزاد به چه صورت است؟
انواع دندان قروجه کودکان در خواب
دندان قروچه کودکان در خواب یا براکسیسم، بسته به نحوه و شدت بروز آن، انواع مختلفی دارد که شناخت هر کدام به والدین و متخصصان کمک میکند بهترین راهکار را انتخاب کنند. این عادت ناخودآگاه معمولاً به دو دسته کلی تقسیم میشود:
دندان قروچه مرکزی (Centric Bruxism)
این نوع معمولاً هنگام خواب عمیق رخ میدهد و شامل فشردن یا سایش دندانها به صورت مکرر است. این حالت اغلب بدون آگاهی کودک اتفاق میافتد و ممکن است به تدریج باعث آسیب به مینای دندان شود.
دندان قروچه جانبی (Eccentric Bruxism)
در این حالت، حرکات جانبی و سایشی فک بیشتر دیده میشود و معمولا در مرحله خواب سبکتر بروز میکند. این نوع میتواند باعث فشار روی عضلات فک و درد شود.
علاوه بر این، دندان قروچه میتواند از نظر شدت به سه دسته تقسیم شود:
- خفیف: فقط در برخی مواقع و با شدت کم اتفاق میافتد و معمولاً مشکل جدی ایجاد نمیکند.
- متوسط: بیشتر اوقات رخ میدهد و ممکن است موجب ناراحتیهای جزئی شود.
- شدید: مکرر و شدید است که میتواند باعث فرسایش دندانها، درد فک و سردرد شود و نیازمند پیگیری فوری است.
شناخت این انواع به والدین کمک میکند تا علائم هشداردهنده را بهتر تشخیص داده و در صورت نیاز به متخصص مراجعه کنند.
دندان قروچه کودکان زیر دوسال
دندان قروچه در کودکان زیر دو سال پدیدهای نسبتاً رایج و اغلب طبیعی است که معمولا با روند رشد دندانها و تغییرات سیستم عصبی ارتباط دارد. در این سن، کودک هنوز در حال سازگاری با دندانهای شیری و محیط جدید دهان است و ممکن است به صورت ناخودآگاه دندانهایش را به هم بفشارد یا جابجا کند.
از دلایل شایع دندان قروچه در کودکان زیر دو سال میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- دندان درآوردن: فشار و درد ناشی از رویش دندانها ممکن است کودک را تحریک کند تا دندانهایش را به هم بفشارد.
- تکامل عصبی: سیستم عصبی کودک هنوز در حال رشد و بلوغ است و کنترل عضلات فک کامل نیست.
- آزمایش کردن عضلات فک: کودک در این سن ممکن است به طور غریزی عضلات صورت و فک خود را تمرین دهد.
- برخی عوامل محیطی یا ناراحتیها: مانند گرسنگی، خستگی یا نیاز به توجه بیشتر.
در اغلب موارد دندان قروچه در این سن بدون نیاز به درمان خاصی و با رشد کودک بهبود مییابد. اما اگر همراه با علائم درد، اختلال خواب یا آسیب دندان بود، مشاوره با پزشک متخصص توصیه میشود.
علائم دندان قروچه کودکان
دندان قروچه کودکان اغلب در خواب رخ میدهد و ممکن است والدین به راحتی متوجه آن نشوند مگر اینکه نشانههای خاصی ظاهر شود. شناخت علائم دندان قروچه به والدین کمک میکند تا به موقع به دنبال تشخیص و درمان باشند و از آسیبهای احتمالی جلوگیری کنند.
از مهمترین علائم دندان قروچه در کودکان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- صدای ساییدن یا فشردن دندانها هنگام خواب که اغلب توسط والدین شنیده میشود
- دندانهای حساس یا دردناک به خصوص در صبح پس از بیداری
- درد یا سفتی در فک و عضلات صورت
- سردردهای مکرر به خصوص در ناحیه پیشانی
- آسیب یا سایش روی دندانها، به ویژه لبهه
- اختلال در خواب یا بیداری مکرر شبانه
- بعضی مواقع درد گوش یا مشکلات شنوایی بدون علت مشخص
تشخیص به موقع این علائم میتواند از پیشرفت مشکلات جلوگیری کند و به بهبود کیفیت خواب و سلامت دهان کودک کمک کند.
عوارض دندان قروچه کودکان
دندان قروچه کودکان اگرچه در بسیاری موارد گذرا و بیضرر است، اما در صورت تداوم و شدت بالا میتواند باعث بروز مشکلات جدی و عوارض ناخوشایندی شود که سلامت دندان و کیفیت زندگی کودک را تحت تاثیر قرار میدهد. آگاهی از این عوارض به والدین کمک میکند تا به موقع برای درمان اقدام کنند و از آسیبهای طولانیمدت جلوگیری نمایند.
از مهمترین عوارض دندان قروچه در کودکان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سایش و فرسایش دندانها: که میتواند باعث حساسیت و آسیب دائمی به مینای دندان شود
- درد و خستگی عضلات فک: منجر به ناراحتی و محدودیت حرکتی فک در روزهای بعد
- مشکلات مفصل گیجگاهی فکی (TMJ): ایجاد درد و ناراحتی در ناحیه مفصل فک که بر جویدن و صحبت کردن تاثیر میگذارد
- اختلالات خواب: کاهش کیفیت خواب به دلیل درد یا ناراحتی، که بر رشد و تمرکز کودک تاثیر منفی میگذارد
- سردردهای مکرر: ناشی از فشار و تنش عضلات صورت و فک
- ایجاد مشکلات روانی: به دلیل خستگی و خواب ناآرام، ممکن است کودک دچار تغییرات رفتاری شود
با توجه به این عوارض، درمان به موقع و کنترل دندان قروچه نقش مهمی در حفظ سلامت و آرامش کودک دارد.
عوامل موثر در دندان قروچه کودکان
دندان قروچه کودکان یا براکسیسم، نتیجه تعامل عوامل متعددی است که میتوانند به طور مستقیم یا غیرمستقیم باعث بروز این عادت ناخودآگاه شوند. شناخت این عوامل کمک میکند تا بتوان دلایل اصلی را شناسایی و درمانهای مناسب را اعمال کرد.
عوامل موثر در دندان قروچه کودکان عبارتند از:
- عوامل روانی: استرس، اضطراب، هیجانهای شدید یا فشارهای روحی میتواند موجب بروز دندان قروچه شود.
- عوامل ساختاری: مشکلات همراستایی دندانها و ناهنجاریهای فک از جمله علل مهم محسوب میشوند.
- عوامل عصبی: اختلالات سیستم عصبی مرکزی و مشکلات مربوط به کنترل عضلات فک نقش بسزایی دارند.
- عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی دندان قروچه احتمال ابتلای کودک را افزایش میدهد.
- عوامل محیطی: مصرف مواد محرک مانند کافئین، قند زیاد و حتی برخی داروها میتواند تشدید کننده باشد.
- عوامل فیزیولوژیکی: مراحل دنداندرآوردن و رشد دندانها باعث تغییرات و تحریکات عضلات فک میشود.
با توجه به تاثیر این عوامل، بررسی دقیق و چندجانبه وضعیت کودک به متخصصان کمک میکند تا بهترین روش درمان را انتخاب کنند و سلامت دندان و خواب کودک را تضمین نمایند.
چطور باید دندان قروچه کودکان در خواب را تشخیص دهیم؟
تشخیص دندان قروچه کودکان در خواب یکی از مهمترین گامها برای پیشگیری از عوارض احتمالی و درمان به موقع است. از آنجایی که این رفتار غالباً در خواب اتفاق میافتد، والدین ممکن است به راحتی متوجه آن نشوند. اما با توجه به چند نشانه کلیدی و مشاهده دقیق میتوان به وجود این مشکل پی برد.
برای تشخیص دندان قروچه کودکان باید به موارد زیر توجه کرد:
- شنیدن صدای ساییدن دندانها: معمولاً والدین یا مراقبان خواب کودک میتوانند صدای ناخوشایند فشردن یا ساییدن دندانها را هنگام خواب بشنوند.
- بررسی دندانها: مشاهده سایش، شکستگی یا ترکهای کوچک روی دندانها میتواند نشانه دندان قروچه باشد.
- علائم جسمی کودک: درد یا سفتی فک، سردردهای مکرر، و ناراحتیهای صبحگاهی در صورت میتواند هشداردهنده باشد.
- اختلالات خواب: بیداریهای مکرر، خواب سبک یا بیقراری هنگام خواب از نشانههای جانبی دندان قروچه است.
- مشاهده رفتارهای روزمره: برخی کودکان هنگام روز نیز ممکن است دندانهایشان را فشار دهند یا روی هم بسایند.
در صورت مشاهده این علائم، مراجعه به دندانپزشک یا پزشک متخصص خواب برای بررسی دقیقتر و انجام آزمایشهای لازم ضروری است تا تشخیص درست و درمان مناسب صورت گیرد.
آیا درمان خانگی دندان قروچه کودکان ممکن است؟
دندان قروچه کودکان در بسیاری از موارد پدیدهای گذرا و طبیعی است که با روشهای ساده خانگی قابل کنترل و بهبود است. درمان خانگی میتواند به کاهش شدت دندان قروچه کمک کند و مانع از بروز مشکلات جدیتر شود. با این حال، مهم است بدانیم که در موارد شدید یا پایدار، مراجعه به متخصص ضرورت دارد.
روشهای خانگی موثر در کاهش دندان قروچه کودکان شامل موارد زیر است:
- کاهش استرس و ایجاد آرامش: ایجاد روتین آرامشبخش قبل از خواب مانند ماساژ آرام صورت، داستانخوانی یا موسیقی ملایم
- تنظیم زمان خواب و بهبود کیفیت خواب: اطمینان از خواب کافی و محیط مناسب خواب بدون سر و صدا و نور زیاد
- محدود کردن مصرف خوراکیهای محرک: کاهش مصرف شکلات، نوشیدنیهای کافئیندار و غذاهای پرشکر
- تقویت عضلات فک با تمرینات ساده: انجام حرکات ملایم برای کاهش تنش عضلات فک
- توجه به تغذیه سالم: تأمین ویتامینها و مواد معدنی مورد نیاز کودک برای سلامت عضلات و سیستم عصبی
با رعایت این نکات، بسیاری از کودکان میتوانند بهبود قابل توجهی در عادت دندان قروچه داشته باشند. با این حال، اگر علائم ادامه داشت یا باعث درد و آسیب شد، بهتر است از کمک پزشک یا دندانپزشک بهرهمند شوید.
سخن پایانی
دندان قروچه کودکان ممکن است به دلیل استرس، اضطراب یا مشکلات دندانپزشکی رخ دهد. اگرچه معمولاً موقتی است، اما میتواند به دندانها و فک آسیب برساند. شناسایی علت و استفاده از روشهای درمانی؛ مانند آرامسازی، تغییرات در روتین خواب و مشاوره با پزشک میتواند کمککننده باشد. در صورت ادامه مشکل، مراجعه به دندانپزشک برای درمانهای تخصصی توصیه میشود.
