واکسنها یکی از مهمترین ابزارهای پیشگیری از بیماریها در جهان مدرن هستند. در میان این واکسنها، واکسن پرونار (Prevenar) یکی از موارد مهمی است که برای پیشگیری از عفونتهای ناشی از باکتری استرپتوکوک پنومونیه (Streptococcus pneumoniae) مورد استفاده قرار میگیرد. در این مقاله از کلینیک اطفال آنا به بررسی اینکه واکسن پرونار چیست، چرا باید آن را تزریق کرد و چه مزایایی برای جامعه و افراد دارد، خواهیم پرداخت.
واکسن پرونار چیست؟
واکسن پرونار یا Prevenar یک واکسن پنوموکوکال کونژوگه (PCV) است که به منظور پیشگیری از عفونتهای ناشی از باکتری پنوموکوک طراحی شده است. این باکتری مسئول ایجاد بیماریهای مختلفی مانند ذاتالریه (پنومونی)، مننژیت، سپتیسمی (عفونت خون) و اوتیت میانی (عفونت گوش میانی) است. واکسن پرونار در برابر 13 نوع مختلف از این باکتری محافظت میکند که به همین دلیل به نام Prevenar 13 نیز شناخته میشود.
چرا باید واکسن پرونار تزریق شود؟
تزریق واکسن پرونار به ویژه برای گروههای سنی آسیبپذیر مانند کودکان زیر 5 سال، سالمندان و افراد با سیستم ایمنی ضعیف اهمیت ویژهای دارد. با واکسیناسیون میتوان از بروز این بیماریهای خطرناک جلوگیری کرد و سلامت عمومی جامعه را ارتقاء بخشید. علاوه بر این، واکسیناسیون گسترده با واکسن پرونار میتواند به کاهش شیوع عفونتهای پنوموکوکال کمک کند و بار سنگین این بیماریها را از دوش سیستمهای بهداشتی بردارد.
به همین دلیل، واکسن پرونار یکی از ارکان اصلی برنامههای واکسیناسیون در بسیاری از کشورهاست و توصیه میشود که همه افراد واجد شرایط، به ویژه کودکان، این واکسن را دریافت کنند تا از خود و دیگران در برابر بیماریهای ناشی از استرپتوکوک پنومونیه محافظت کنند.
پیشگیری از بیماریهای جدی و خطرناک
- باکتری استرپتوکوک پنومونیه یکی از عوامل اصلی بروز بیماریهای شدید تنفسی و عفونتهای سیستم عصبی مرکزی است. این بیماریها میتوانند منجر به عوارض جدی و حتی مرگ شوند، به ویژه در کودکان، افراد مسن و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند.
- تزریق واکسن پرونار میتواند به طور قابل توجهی خطر ابتلا به این بیماریها را کاهش دهد.
کاهش مقاومت آنتیبیوتیکی
- استفاده بیش از حد و نادرست از آنتیبیوتیکها میتواند منجر به بروز مقاومت آنتیبیوتیکی شود، که این مسئله یکی از بزرگترین تهدیدات سلامت عمومی در جهان است. با پیشگیری از بیماریهای عفونی از طریق واکسیناسیون، نیاز به مصرف آنتیبیوتیکها کاهش مییابد و در نتیجه، از گسترش مقاومت آنتیبیوتیکی جلوگیری میشود.
محافظت از جامعه (ایمنی جمعی)
- واکسیناسیون گسترده میتواند به ایجاد ایمنی جمعی منجر شود. این به معنای محافظت از افراد غیرواکسینه و آسیبپذیر در جامعه است که ممکن است به دلایلی نتوانند واکسن را دریافت کنند.
- ایمنی جمعی یکی از اهداف مهم برنامههای واکسیناسیون است که با تزریق واکسن پرونار نیز تحقق مییابد.
واکسن پرونار چگونه عمل میکند؟
واکسن پرونار حاوی آنتیژنهایی است که از سطح باکتری استرپتوکوک پنومونیه گرفته شدهاند. زمانی که واکسن تزریق میشود، سیستم ایمنی بدن این آنتیژنها را شناسایی کرده و به آنها پاسخ میدهد. در نتیجه، در صورت برخورد مجدد با این باکتری، بدن به سرعت و به صورت مؤثرتری به مقابله با آن میپردازد، که این امر از بروز بیماری جلوگیری میکند.
برنامه تزریق واکسن پرونار چطوریه؟
واکسن پرونار (Prevenar)، که برای پیشگیری از عفونتهای پنوموکوکال به کار میرود، در برنامههای واکسیناسیون کودکان و بزرگسالان توصیه شده است. برنامه تزریق این واکسن بسته به سن و شرایط فرد ممکن است متفاوت باشد. در ادامه به برنامههای معمول تزریق واکسن پرونار اشاره میشود:
برنامه واکسیناسیون کودکان
- نوزادان:
- دوز اول: در سن 2 ماهگی
- دوز دوم: در سن 4 ماهگی
- دوز سوم: در سن 6 ماهگی
- دوز چهارم (یادآور): بین 12 تا 15 ماهگی
- این برنامه معمولاً به عنوان بخشی از برنامه واکسیناسیون استاندارد نوزادان توصیه میشود و به کودکان کمک میکند تا در سنین پایین در برابر عفونتهای پنوموکوکال محافظت شوند.
- کودکانی که واکسیناسیون را دیرتر شروع میکنند:
- اگر کودکی واکسیناسیون را پس از 6 ماهگی شروع کند، تعداد دوزها ممکن است کمتر باشد، اما همچنان به واکسن یادآور در سن 12 تا 15 ماهگی نیاز خواهد داشت. برنامه دقیق توسط پزشک تعیین میشود.
برنامه واکسیناسیون برای کودکان بزرگتر و نوجوانان
- کودکان 7 تا 11 ماهه:
- دو دوز واکسن با فاصله حداقل 4 هفته، به علاوه یک دوز یادآور در سن 12 تا 15 ماهگی.
- کودکان 12 تا 23 ماهه:
- دو دوز واکسن با فاصله حداقل 8 هفته.
- کودکان 2 تا 5 ساله:
- یک دوز یا دو دوز واکسن بسته به نیازهای خاص بهداشتی.
برنامه واکسیناسیون بزرگسالان
- افراد 65 سال و بالاتر:
- توصیه میشود یک دوز واکسن پرونار 13 به عنوان بخشی از برنامه واکسیناسیون پنوموکوکال دریافت کنند.
- افراد با شرایط پزشکی خاص:
- افراد با سیستم ایمنی ضعیف، بیماریهای مزمن، یا کسانی که در معرض خطر بالای عفونتهای پنوموکوکال هستند، ممکن است نیاز به تزریق واکسن داشته باشند. پزشک برنامه دقیق تزریق را بر اساس وضعیت سلامتی فرد تعیین میکند.
یادآوریها:
- برنامههای واکسیناسیون ممکن است بسته به کشور و توصیههای بهداشتی متفاوت باشد. همواره مشورت با پزشک برای تعیین برنامه مناسب واکسیناسیون ضروری است.
مراحل آماده سازی قبل از زدن واکسن پرونار
برای آمادهسازی پیش از تزریق واکسن پرونار، لازم است که مراحل زیر به دقت انجام شود:
معاینه توسط پزشک متخصص اطفال
ابتدا باید کودک توسط پزشک متخصص اطفال دکتر سونا اسلام پور معاینه شود تا از سلامت عمومی و آمادگی او برای دریافت واکسن اطمینان حاصل گردد.
مشاوره با سایر متخصصین در صورت نیاز
در مواردی که کودک دچار مشکلات خاصی است یا شرایط ویژهای دارد، ممکن است نیاز به مشاوره با سایر متخصصین نیز باشد.
انجام آزمایشهای لازم
بسته به تشخیص پزشک، ممکن است انجام آزمایشهایی مانند آزمایش خون و ادرار برای بررسی وضعیت سلامت کودک ضروری باشد.
مصرف آنتیهیستامین
برای پیشگیری از واکنشهای آلرژیک احتمالی، مصرف آنتیهیستامین پیش از تزریق واکسن توصیه میشود.
پرهیز از غذا خوردن پیش از تزریق
بهتر است کودک چند ساعت پیش از تزریق واکسن، از خوردن غذا خودداری کند؛ بهخصوص وعده آخر غذایی باید دو تا سه ساعت پیش از مراجعه به کلینیک مصرف شود.
اهمیت و کاربرد واکسن پرونار
این واکسن با تحریک سیستم ایمنی بدن، آنتیبادیهایی تولید میکند که بدن را در برابر انواع مختلف عفونتهای پنوموکوکی محافظت میکنند. واکسن پرونار عمدتاً در کودکان زیر ۵ سال، افراد مسن و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف توصیه میشود. بهدلیل مؤثربودن در کاهش شیوع عفونتهای جدی، این واکسن در برنامههای واکسیناسیون بسیاری از کشورها جایگاه ویژهای دارد.
در چه مواردی واکسن پرونار نباید تزریق شود؟
مواردی وجود دارد که تزریق واکسن پرونار بهتره انجام نشود. اگر هر یک از شرایط زیر رو دارید، بهتره تزریق واکسن رو به تعویق بندازید:
ابتلا به سرماخوردگی یا بیماریهای مشابه
اگر علائم سرماخوردگی یا بیماریهای حاد دیگهای دارید، بهتره تا بهبودی کامل صبر کنید.
بارداری
بهخصوص در سه ماهه اول و دوم بارداری، توصیه میشه از تزریق واکسن خودداری کنید.
بیماریهای مزمن در حال تشدید
اگه به بیماری مزمنی دچار هستید که اخیراً وضعیتش بدتر شده، بهتره قبل از تزریق با پزشک مشورت کنید.
تب به دلایل نامعلوم
در صورتی که تب دارین و علتش مشخص نیست، بهتره تا مشخص شدن وضعیت سلامتی از تزریق واکسن خودداری کنید.
واکنش آلرژیک به دوزهای قبلی واکسن
اگر قبلاً به این واکسن واکنش آلرژیک نشون دادید، توصیه میشه که از تزریق دوزهای بعدی صرفنظر کنید.
چرا بهتر است که کودکتان واکسن پرونار را دریافت کند؟
بیماری پنوموکوک یکی از جدیترین بیماریهایی است که سالانه جان حدود 200 کودک زیر 5 سال را در جهان میگیرد. این بیماری عامل اصلی بروز مننژیت مغزی است، وضعیتی که در آن عفونت باکتریایی باعث التهاب پردههای محافظ مغز میشود. علاوه بر این، باکتریهای پنوموکوک هر ساله منجر به مشکلات جدی دیگری نیز میشوند:
- 700 مورد مننژیت
- 17,000 مورد سپسیس (عفونت خونی)
- 5 میلیون مورد عفونت گوش
درمان پنوموکوک چگونه است؟
بیماری پنوموکوک درمان دارویی دارد که شامل آنتیبیوتیکدرمانی میشود. اما این فرایند بسیار طولانی و دشوار است، بهویژه برای کسانی که به برخی از آنتیبیوتیکها مقاوم شدهاند. از این رو، بهتر است با تزریق واکسن پرونار به کودکتان، از بروز این بیماری پیشگیری کنید و خیال خود را آسوده سازید.
بیشتر بخوانید در مورد : تزریق واکسن آنفولانزا برای کودکان
آیا تزریق واکسن پنوموکوک خطری هم دارد؟
تزریق واکسن پرونار به طور کلی خطر خاصی ندارد. با این حال، ممکن است کودکتان پس از تزریق علائم خفیفی را تجربه کند که شامل موارد زیر است:
- قرمزی، تورم و حساسیت در محل تزریق (30 درصد از کودکان)
- تب خفیف (10 درصد از کودکان)
- واکنشهای آلرژیک شدید (بسیار نادر)
عوارض جانبی واکسن پرونار چیست؟
هر دارویی میتواند در برخی افراد عوارض جانبی ایجاد کند، و واکسن پرونار نیز از این قاعده مستثنی نیست. اکثر افرادی که این واکسن را دریافت میکنند، هیچ عارضهای را تجربه نمیکنند. حتی در مواردی که عوارضی دیده میشود، عموماً خفیف بوده و طی یکی دو روز برطرف میشود. البته، در موارد نادری نیز ممکن است تزریق این واکسن به واکنشهای شدید و خطرناک منجر شود. این واکنشها معمولاً شامل کهیر، دشواری در تنفس، و تورم گلو، زبان یا لبها میشود. به همین دلیل، بهتر است ۱۵ دقیقه پس از تزریق در کلینیک بمانید تا در صورت بروز هرگونه واکنش، اقدامات لازم انجام گیرد.
رایجترین عوارض جانبی که ممکن است کودک شما تجربه کند، عبارتاند از:
- درد، قرمزی و تورم در محل تزریق
- تب
- خوابآلودگی
- کاهش اشتها
- سردرد
- درد عضلات یا مفاصل
- استفراغ
- اسهال
- بثورات پوستی
سوالات متداول:
آیا واکسن پرونار برای کودکان ضروری است؟
بله، این واکسن برای کودکان ضروری است، زیرا سیستم ایمنی کودکان هنوز در حال رشد است و در برابر عفونتهای پنوموکوکی آسیبپذیر هستند. دریافت واکسن پرونار میتواند از بیماریهای خطرناک ناشی از این عفونتها جلوگیری کند.
چند دوز از واکسن پرونار باید تزریق شود؟
تعداد دوزهای واکسن پرونار بسته به سن و وضعیت فرد متفاوت است. برای کودکان معمولاً ۴ دوز تزریق میشود که در فواصل زمانی خاصی انجام میگیرد. برای بزرگسالان، تعداد و زمان دوزها بر اساس سن و شرایط بهداشتی فرد تعیین میشود.
تفاوت واکسن پرونار ۱۳ و پرونار ۲۳ چیست؟
واکسین پرونار ۱۳ و پرونار ۲۳ هر دو علیه باکتری پنوموکوک هستند اما تعداد و نوع سویههایی که در برابر آنها محافظت ایجاد میکنند متفاوت است. پرونار ۱۳ محافظت در برابر ۱۳ سویه و پرونار ۲۳ در برابر ۲۳ سویه مختلف پنوموکوک ایجاد میکند.
در صورت بارداری، آیا میتوان واکسن پرونار دریافت کرد؟
در صورتی که باردار هستید و در معرض خطر بالای عفونت پنوموکوکی قرار دارید، پزشک ممکن است واکسن پرونار را تجویز کند. اما تصمیمگیری در این مورد باید با مشورت پزشک و با توجه به شرایط خاص شما انجام شود.
واکسن پرونار چه مدت محافظت ایجاد میکند؟
این واکسن برای سالها محافظت ایجاد میکند و با تکمیل دوره واکسیناسیون، بدن در برابر بسیاری از سویههای پنوموکوک مقاوم میشود. با این حال، در برخی شرایط خاص، ممکن است واکسیناسیون مجدد برای بزرگسالان نیاز باشد.
