بیماری دست پا دهان در کودکان یکی از بیماریهای شایع دوران کودکی است که معمولاً با تب، بثورات پوستی و زخمهای دهانی همراه میشود. این بیماری بیشتر در فصلهای گرم سال دیده میشود و اگرچه ممکن است ظاهر آن برای والدین نگرانکننده باشد، اما در بیشتر موارد خفیف بوده و با مراقبتهای خانگی برطرف میشود. در ادامه مقاله از سایت کلینیک کودکان به برسی علائم و درمان این بیماری در کودکان میپردازیم.
بیماری دست پا دهان در کودکان چیست؟
بیماری دست پا دهان در کودکان معمولاً باعث تب، جوشهای کوچک روی کف دست و پا، و زخمهای دردناک در دهان میشود. عامل آن بیشتر ویروسهایی از خانوادهی کوکساکی است که از طریق تماس نزدیک، عطسه، سرفه یا لمس وسایل آلوده منتقل میشوند. اگرچه ممکن است ظاهر علائم کمی نگرانکننده به نظر برسد، اما در بیشتر موارد بیماری خفیف بوده و طی یک تا دو هفته بدون عوارض جدی برطرف میشود.
علائم بیماری دست، پا و دهان در کودکان
بیماری دست، پا و دهان معمولاً چند روز پس از تماس با ویروس در کودکان ظاهر میشود و ممکن است به شکلهای مختلف و با شدت متفاوت بروز کند. آشنایی کامل با علائم این بیماری، کمک میکند تا والدین و مراقبان بتوانند سریعتر آن را تشخیص داده و مراقبتهای لازم را انجام دهند.
تب در کودک
یکی از نخستین علائم بیماری دست پا دهان در کودکان تب است که معمولاً بین ۳۷.۵ تا ۳۹ درجه سانتیگراد متغیر است. این تب در کودک میتواند خفیف یا متوسط باشد و گاهی با لرز و احساس ناخوشی همراه است. تب ممکن است چند روز طول بکشد و در برخی کودکان باعث بیقراری شود.
بیحالی و ضعف عمومی
کودکان مبتلا ممکن است انرژیشان کاهش یابد و تمایلی به بازی، دویدن یا حتی فعالیتهای روزمره نداشته باشند. این بیحالی ناشی از تب و دردهای ناشی از بیماری است و ممکن است در طول روز بیشتر شود.
کاهش اشتها و مشکلات تغذیهای
یکی از دشواریهای مهم بیماری، زخمها و تاولهای دردناک داخل دهان و گلو است که باعث میشود خوردن و نوشیدن برای کودک بسیار ناراحتکننده باشد. در نتیجه، کودک ممکن است تمایلی به خوردن غذا نداشته باشد یا مصرف مایعات را کاهش دهد که نیاز به مراقبت ویژه دارد تا از کمآبی جلوگیری شود.
زخمها و تاولهای دهانی
این زخمها معمولاً در داخل گونهها، زبان، لثهها و سقف دهان ظاهر میشوند و به شکل لکههای قرمز کوچک شروع شده و سپس به تاولهای پر از مایع تبدیل میشوند. این تاولها دردناک بوده و ممکن است چند روز بعد ترکیده و تبدیل به زخمهای سطحی شوند که در روند تغذیه و صحبت کردن کودک تاثیر میگذارند.
بثورات پوستی (جوشها و تاولها)
علاوه بر دهان، ممکن است جوشها یا تاولهای ریزی در نواحی دستها، کف پا و گاهی زانو، آرنج یا باسن دیده شود. این جوشها معمولاً قرمز رنگ و حساس هستند ولی معمولاً خارش ندارند و ممکن است پس از چند روز کمکم از بین بروند.
گلودرد و سرفه
التهاب و درد در گلو در بیماری دست پا دهان در کودکان باعث میشود کودک هنگام بلعیدن غذا یا نوشیدنی احساس ناراحتی داشته باشد. گاهی همراه با این التهاب، سرفه خفیف نیز دیده میشود که معمولاً نیاز به درمان خاصی ندارد.
تورم غدد لنفاوی
در برخی موارد، غدد لنفاوی گردن کودک ممکن است متورم و حساس شوند که نشاندهنده پاسخ سیستم ایمنی بدن به ویروس است.
علائم گوارشی
اگرچه کمتر شایع است، برخی کودکان ممکن است دچار علائمی مثل اسهال، تهوع یا استفراغ شوند. این علائم معمولاً کوتاه مدت هستند و با رعایت مراقبتهای تغذیهای بهبود مییابند.
تحریکپذیری و بیقراری
کودکان خردسالتر به دلیل درد دهان و ناراحتیهای عمومی ممکن است بیقراری و گریههای بیشتری داشته باشند. این موضوع طبیعی است و نیازمند صبر و مراقبت بیشتر از سوی والدین است.
علائم دیگر
گاهی سردرد و درد عضلانی به عنوان علائم عمومی بیماری دست پا دهان در کودکان دیده میشود که میتواند با تب همراه باشد و کودک را کلافه کند.
عکس بیماری دست، پا و دهان در کودکان
در تصاویر زیر برخی از عکس های این بیماری را مشاهده می کنید:
درمان بیماری دست، پا و دهان در کودکان
بیماری دست، پا و دهان به طور خاص درمان دارویی ندارد، چون این بیماری ویروسی است و بدن کودک معمولاً خود به خود با ویروس مبارزه میکند. اما مراقبتهای حمایتی و رعایت نکاتی ساده میتواند به کاهش علائم و سرعت بهبودی کمک کند:
- کنترل تب و درد: استفاده از داروهای تببر و مسکنهای مناسب مانند استامینوفن یا ایبوپروفن (با دوز مناسب و زیر نظر پزشک) به کاهش تب و درد کمک میکند.
- رژیم غذایی نرم و ملایم: به دلیل زخمهای دهانی، بهتر است به کودک غذاهای نرم، خنک و غیر تحریککننده مانند ماست، ژله، سوپ ولرم و آبمیوههای رقیق شده بدهید. از غذاهای تند، شور، اسیدی یا خیلی داغ پرهیز کنید.
- آبرسانی مناسب: نوشیدن مایعات کافی در بیماری دست پا دهان در کودکان بسیار مهم است تا از کمآبی جلوگیری شود. اگر کودک از درد دهان بیمیل به نوشیدن است، بهتر است مایعات را به مقدار کم و مکرر به او بدهید.
- رعایت بهداشت دهان: شستشوی دهان با محلول آب نمک گرم (ترکیب نصف قاشق چایخوری نمک در یک لیوان آب گرم) میتواند به کاهش درد و التهاب کمک کند. البته بهتر است قبل از انجام این کار با پزشک مشورت کنید.
- استراحت کافی: کودک باید فرصت استراحت کافی داشته باشد تا سیستم ایمنی بدن بتواند بهتر با ویروس مقابله کند.
- پیشگیری از انتقال بیماری: چون بیماری مسری است، بهتر است کودک تا بهبود کامل از تماس نزدیک با دیگران خودداری کند و وسایل شخصی خود را جداگانه استفاده کند.
- مراجعه به پزشک: در صورتی که تب بالا، بیاشتهایی شدید، علائم شدید یا غیرمعمول در بیماری دست پا دهان در کودکان بروز کند، یا کودک دچار کمآبی شود، باید سریعاً به پزشک مراجعه شود.
با رعایت این نکات و صبر، معمولاً بیماری دست، پا و دهان طی یک تا دو هفته بهبود مییابد و کودک به حالت عادی بازمیگردد.
دکتر سونا اسلامپور، متخصص کودکان و فوق تخصص نوزادان و مؤسس کلینیک آنا، با تجربه فراوان در تشخیص و درمان بیماری دست، پا و دهان در کودکان فعالیت میکند.
متخصص کودکان، فوق تخصص نوزادان و پیرامون تولد
بورد تخصصی از دانشگاه شهید بهشتی تهران، بورد فوق تخصصی از دانشگاه تهران
درمان دارویی بیماری دست پا دهان در کودکان
درمان دارویی خاص و مستقیم برای بیماری دست پا دهان در کودکان وجود ندارد، زیرا این بیماری بهعلت ویروس ایجاد میشود و معمولاً خودبهخود بهبود مییابد. با این حال، برخی داروها برای کاهش علائم و راحتی کودک استفاده میشوند:
- مسکنها و تببرها: داروهایی مثل استامینوفن یا ایبوپروفن برای کاهش تب، درد و التهاب به کار میروند. دوز و مصرف این داروها باید حتماً طبق دستور پزشک یا داروساز باشد.
- دهانشویهها یا اسپریهای بیحسکننده: در برخی موارد، برای کاهش درد زخمهای دهان، پزشک ممکن است دهانشویههای خاص یا اسپریهای بیحسکننده موضعی تجویز کند. استفاده از این داروها در کودکان باید با نظارت پزشک انجام شود.
- آنتیبیوتیکها: معمولاً برای بیماری دست پا دهان در کودکان تجویز نمیشوند، زیرا علت آن ویروسی است و آنتیبیوتیک تاثیری روی ویروس ندارد. مگر اینکه عفونت ثانویه باکتریایی ایجاد شده باشد.
- داروهای ضد ویروس: در موارد نادر و خاص، اگر ویروس عامل بیماری شدید باشد یا سیستم ایمنی کودک ضعیف باشد، ممکن است پزشک داروهای ضد ویروس تجویز کند، اما این معمول نیست.
اگزما در کودکان گاهی با بیماری دست، پا و دهان در کودکان اشتباه گرفته میشود، اما این دو بیماری علائم و روشهای درمان متفاوتی دارند.
بیماری دست پا دهان تا چند روز واگیر دارد؟
بیماری دست پا دهان در کودکان معمولاً از زمانی که علائم ظاهر میشوند تا حدود یک هفته واگیر دارد. بهطور کلی، کودک از روزهای اول بروز بیماری و حتی چند روز قبل از نشان دادن علائم هم میتواند ویروس را منتقل کند.
معمولاً بیشترین میزان واگیری در ۷ تا ۱۰ روز اول بیماری است، یعنی زمانی که تب، زخمهای دهانی و جوشهای پوستی فعال هستند. البته ویروس ممکن است تا چند هفته در مدفوع کودک باقی بماند و در این مدت هم احتمال انتقال به دیگران وجود دارد، هرچند میزان واگیری کمتر است.
به همین دلیل توصیه میشود کودک در این دوره از تماس نزدیک با دیگران خودداری کند، وسایل شخصیاش جدا باشد و بهداشت دستها به خوبی رعایت شود تا احتمال انتقال بیماری کاهش یابد.
درمان خانگی ویروس دست، پا و دهان
بیماری دست پا دهان در کودکان معمولاً خودبهخود و طی چند روز بهبود مییابد. در این مدت، درمان خانگی و مراقبتهای ساده میتواند به کاهش علائم و راحتی کودک کمک کند.
- مصرف مایعات فراوان: نوشیدن آب، آبمیوههای طبیعی رقیقشده، شیر و سوپهای ولرم به جلوگیری از کمآبی کمک میکند و درد زخمهای دهان را کمتر میکند. بهتر است از نوشیدنیهای خیلی گرم، اسیدی (مثل پرتقال) یا شیرین زیاد پرهیز شود.
- غذاهای نرم و ملایم: استفاده از غذاهای نرم مثل پوره، ماست، ژله و سوپ که راحتتر قورت میشوند و دهان را تحریک نمیکنند، مناسب است. از غذاهای تند، شور، ترد یا خیلی داغ خودداری کنید.
- شستشوی دهان با آب نمک: غرغره کردن محلول آب نمک ولرم (نصف قاشق چایخوری نمک در یک لیوان آب گرم) چند بار در روز به کاهش التهاب و درد زخمهای دهان کمک میکند. البته در کودکان خیلی کوچک باید با احتیاط انجام شود.
- استراحت کافی: استراحت به بدن کودک فرصت میدهد تا بهتر با ویروس مقابله کند و سریعتر بهبود یابد. کودک را در تخت نگه دارید تا به اندازه کافی استراحت کند.
- استفاده از کمپرس خنک: قرار دادن کمپرس سرد یا دستمال مرطوب خنک روی محلهای جوش یا تاول ممکن است التهاب و ناراحتی را کاهش دهد. اما از تماس مستقیم یخ با پوست کودک خودداری کنید.
- رعایت بهداشت دستها: شستن مرتب دستها به کاهش انتشار ویروس کمک میکند و محیط را سالمتر نگه میدارد. کودک را تشویق به رعایت بهداشت شخصی کنید.
- اجتناب از تماس نزدیک با دیگران: به ویژه در دوره واگیری، تا جای ممکن کودک را از تماس نزدیک با سایر کودکان یا افراد دیگر دور نگه دارید.
این روشها به تسکین علائم بیماری دست پا دهان در کودکان کمک میکنند ولی اگر علائم شدید شدند یا کودک تب بالا داشت و بیحال بود، حتماً باید به پزشک مراجعه شود.
سخن پایانی
بیماری دست پا دهان در کودکان یکی از بیماریهای شایع کودکان است که اغلب با علائم واضح و دورهای کوتاه همراه است. با اینکه ممکن است علائم این بیماری کمی ناراحتکننده باشد، اما در بیشتر موارد خودبهخود و بدون عوارض جدی بهبود مییابد. آشنایی با نشانهها، روشهای درمان خانگی و نکات پیشگیری میتواند به مراقبت بهتر از کودکان کمک کند و از انتقال ویروس به دیگران جلوگیری نماید. در نهایت، در صورت بروز علائم شدید یا نگرانی درباره وضعیت کودک، مشورت با پزشک همیشه بهترین راهکار است تا سلامت و آرامش کودک تضمین شود.
